فرهنگ، روح حاکم بر رفتارهای فردی و جمعی یک جامعه است. باورهای فرهنگی، شیوه‌های زندگی، عادات غذایی، نحوه مواجهه با بیماری، نگاه به پزشک و درمان، و حتی میزان اعتماد به علم و دانش روز، همگی ریشه در فرهنگ دارند. در یک جامعه با فرهنگ سلامت‌محور، رفتارهای پیشگیرانه همچون واکسیناسیون، رعایت بهداشت، تحرک بدنی و تغذیه سالم نه‌تنها توصیه پزشکی، بلکه هنجار اجتماعی تلقی می‌شوند. بنابراین، توسعه فرهنگی هم‌راستا با ارتقای سواد سلامت، یکی از مهم‌ترین راهبردهای بلندمدت برای تحقق جامعه‌ای سالم و آگاه است.

 

هنر؛ زبان مشترک احساس و آگاهی

 

هنر با قدرت نفوذ بالا و توان انتقال احساس، یکی از موثرترین ابزارهای آموزش و ترویج مفاهیم سلامت است. یک فیلم سینمایی، یک نمایش خیابانی، یک قطعه موسیقی یا حتی یک تصویر هنری می‌تواند موضوعاتی مهم ولی گاه مغفول‌مانده همچون سلامت روان، بیماری‌های مزمن، مراقبت از سالمندان یا پیشگیری از اعتیاد را با بیانی ساده و اثرگذار به دل مخاطب بنشاند. هنر، گفت‌وگو را آسان می‌کند، مقاومت ذهنی را می‌کاهد و مشارکت را افزایش می‌دهد.

 

در بسیاری از کشورها، از هنر به‌عنوان ابزار توانمندسازی جوامع محلی، درمان بیماران (هنر‌درمانی) و کاهش آسیب‌های اجتماعی بهره گرفته می‌شود. بهره‌گیری هدفمند از ظرفیت هنرمندان در سیاست‌های سلامت، می‌تواند به تحولی پایدار و مردمی در این حوزه منجر شود.

 

 

رسانه‌ها نقشی حیاتی در شکل‌دهی افکار عمومی درباره مسائل بهداشتی دارند. آن‌ها می‌توانند با انتشار اطلاعات علمی و دقیق، افسانه‌های عامیانه را کنار بزنند، باورهای نادرست را اصلاح کنند و افراد را به تصمیم‌گیری‌های سلامت‌محور هدایت کنند. به‌ویژه در مواقع بحران، نقش رسانه‌ها در مدیریت اطلاعات، کاهش اضطراب و تقویت اعتماد عمومی کاملاً مشهود و حیاتی است.

 

رسانه‌های سلامت‌محور، باید با بهره‌گیری از زبان ساده، روایت‌گری جذاب و مشارکت کارشناسان متخصص، سطح آگاهی عمومی را ارتقا دهند. در این میان، شبکه‌های اجتماعی نیز با تأثیر شگرفی که بر جوانان و نوجوانان دارند، می‌توانند به ابزاری نیرومند برای ترویج سبک زندگی سالم تبدیل شوند؛ به‌شرط آن‌که در مسیر درست هدایت شوند.

 

 

در نهایت، آنچه می‌تواند تأثیر این سه حوزه را دوچندان کند، نگاه هم‌افزا و راهبردی به نقش آنان در نظام سلامت است. تشکیل ائتلاف‌هایی میان دانشگاه‌های علوم پزشکی، هنرمندان، فعالان فرهنگی و مدیران رسانه، می‌تواند مسیر سلامت جامعه را از بستر آگاهی و مشارکت همگانی هموار کند.

 

رسیدن به سلامت یا همان رفاه جسمی، روحی، اجتماعی و معنوی تنها دستاورد پزشکان و پرستاران و به تعبیر کلی وظیفه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیست؛ بلکه این وزارتخانه بین ۲۰ تا ۳۰ درصد تولیت سلامت را برعهده داشته و سایر دستگاهها و سازمانهای دولتی و غیر دولتی و آحاد جامعه برای تحقق کامل سلامت نقش تاثیرگذار و وظیفه خطیری دارند؛ و گاهاً این تکالیف در خارج از دستگاه وزارت بهداشت مغفول می ماند. از این‌رو فرهنگی که به سلامت اهمیت دهد، هنری که آن را روایت کند و رسانه‌ای که آن را ترویج دهد، سه پایه‌ای هستند که می‌توانند ضمن یادآوری و تاکید بر نقش ها و تکالیف قوای سه گانه و مردم، به عنوان ابزاری برای نیل به جامعه‌ای سالم و بالنده با رهبریت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از ابتدا تا انتهای حیات کمک کنند.

دکتر بهروز کارخانه‌ای 

رییس دانشگاه علوم پزشکی همدان