چهارشنبه ٠٢ بهمن
ارتباط با ما
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 403482
 بازدید امروز : 492
 کل بازدید : 18635611
 بازدیدکنندگان آنلاين : 13
 زمان بازدید : 0.8831
صفحه اصلی > وب دا همدان > آرشيو اخبار > اخبار سلامت  


  چاپ        ارسال به دوست

مواد مغذی آنتی اکسیدان

گونه‌های فعال اکسیژن و رادیکال‌های آزاد

وجود اکسیژن برای زندگی انسان ضروری است اما از طرفی انواع اکسیژن فعال که در جریان متابولیسم معمول هوازی به وجود می‌آید، آسیب‌های شدیدی به بدن می‌رساند. به نظر می‌رسد که این آسیب‌ها یک عامل مؤثر در پیری است و شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد ممکن است اکسیژن فعال یکی از عوامل سببی بسیاری از بیماریهای دژنراتیو مرتبط با افزایش سن مثل بیماری‌های قلبی عروقی، سرطان، کاتاراکت، کاهش و نقص سیستم ایمنی و بیماری‌های دژنراتیو سیستم عصبی باشد.

انواع اکسیژن فعال در مجموع با عنوان گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) نامیده می‌شوند. بسیاری از آنها رادیکال‌های آزاد هستند. اما در این فصل از واژه ROS استفاده می‌شود. ROS همیشه مضر نیست. به عنوان مثال، آنها به وسیله سلولهای خونی مشخصی به نام فاگوسیت‌ها نقش حیاتی در از بین بردن میکروب‌های پاتوژن ایفا می‌کنند و همچنین دارای اثرات مفید دیگری نیز هستند. با این وجود از آنجايی که خصوصیت اصلی آنها در رابطه با سلامتی این است که این مواد می‌توانند به ترکیبات داخل سلولی و خارج سلولی حمله کنند از این طریق به اعمال سلولی آسیب برسانند؛ لذا تولید و فعالیت این رادیکال‌ها در بدن باید مورد کنترل قرار گیرد.

تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که بعضی از انواع رادیکال‌های آزاد که دارای نیتروژن هستند "گونه های فعال نیتروژن" RNS، نیز در فرآیند‌های زیان‌آوری که توسط ROS صورت می‌گیرد نقش دارند.

مکانیسم‌های دفاعی آنتی اکسیدانی

خوشبختانه ROS به طور طبیعی در بدن به وسیله سیستم‌های دفاعی گوناگون و پیچیده مهار می‌شود. این سیستم‌ها کامل هستند چرا که آنها به رویROS ‌های گوناگون و یا در ترکیبات سلولی مختلف عمل می‌کنند. به عنوان مثال سیستم‌های آنزیمی مثل سوپراکسید دیس موتاز، گلوتاتیون پراکسیداز و کاتالاز، قادر به حذف ROS هستند. این آنزیم‌ها همچنین می‌توانند از انتقال ROS‌ها از یک ترکیب سلولی به ترکیب دیگر جلوگیری کنند و این کار را از طریق به حداقل رساندن آسیب‌های وارده به ترکیبات سلولی DNA، پروتئین و لیپیدها انجام می‌دهند و از تشکیل ROS‌های فعال‌تر بوسیله حذف مواد اولیه‌ای که از آنها تشکیل شده‌اند، جلوگیری می‌کنند. اثر بخشی سیستم دفاعی آنتی اکسیدانی، به دریافت کافی غذاهای حاوی آنتی اکسیدانی مثل ویتامین E ویتامین C  و چند ماده معدنی کمیاب ضروری بستگی دارد. سلنیوم، مس، منگنز و روی در ساختمان یا فعالیت کاتالیتیکی آنزیم‌های محافظتی شرکت دارند و وضعیت آنتی‌اکسیدانی بدن به طور قابل ملاحظه‌ای به وسیله رژیم غذایی تحت تأثیر قرار می‌گیرد. کمبودهای تغذیه‌ای مکانیسم‌های دفاعی بدن را مختل می‌کند و در این حالت ممکن است حالات پاتولوژیک ایجاد می‌شود. ترکیبات دیگری که به صورت آنتی‌اکسیدان در بدن عمل می‌کنند، عبارتنداز گلوتاتیون، اوبیکینون و اسید اوریک که تمام این مواد در جریان متابولیسم طبیعی بدن ایجاد می‌شوند.

استرس‌های اکسیداتیو

امروزه بسیاری از تحقیقات بر نقش ROS و RNS در بیماریهای انسانی و اندازه‌گیری شاخص‌های حساس وضعیت آنتی‌اکسیدانی و استرس‌های اکسیداتیو تأکید دارند:

 (جدول1)

تعادل بین عوامل پراکسیدان  و دفاع آنتی اکسیدان

دفاع آنتی اکسیدان

عوامل اکسیدان

ویتامین E                                                                              

التهاب

ویتامین C                                                                                 

دود سیگار

بتاکاروتن                                                                 

ورزش

سایر کاروتنوییدها                                                       

آلودگی هوا

گلوتاتیون                                                                   

تشعشعات

اوبیکینون                                                                  

رژیم غذایی غنی از PUFA

سپر اکسید دیسموتاز                                                      

ایسکمی

کاتالاز                                                                       

سرطان زاها

GSH پراکسیداز

 

سلنیوم

 

اسید اوریک

 

 

منابع غذایی آنتی اکسیدان‌ها

در حال حاضر شواهد تجربی و اپیدمیولوژیک زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد مواد مغذی آنتی اکسیدان و بسیاری از مواد مغذی در رژیم غذایی طبیعی می‌توانند اثرات محافظتی در برابر بیماریها داشته باشند. بسیاری از ترکیبات غیر مغذی، قسمتهایی از ساختمان گیاهان هستند و غذاهای مصرفی افراد، دارای درصدهای متفاوتی از این مواد هستند. برگهای گیاهان تحت تأثیر نور مرئی و نور فرابنفش و سایر پرتوهای دیگر در مقابل اشکال فعال اکسیژن بسیار آسیب پذیرتر هستند.

جدول 2

منابع غذایی ویتامین‌های آنتی اکسیدان

ویتامین E

بهترین منابع                                    

روغن های گیاهی، جوانه گندم

منابع مهم دیگر

سبزیجات، میوه جات، گوشت قرمز، ماهی، مرغ

ویتامین C

میوه جات

میوه جات ترش و توت فرنگی، طالبی و هندوانه

سبزیجات

گوجه فرنگی، برگهای سبز، كلم بروکلی، گل کلم

کاروتنوئید ها

بتا کاروتن

 

میوه جات و سبزیجات زرد- نارنجی رنگ

میوه جات، سبزیجات دارای برگ تیره

آلفاکاروتن

هویج

لیکوپن

گوجه فرنگی

لوتئین وزاگزانتین

سبزیجات دارای برگ تیره ، بروکلی

بتا کریپتوگزانتین

میوه جات ترش

 

با این وجود مواد آنتی‌اکسیدان طبیعی فراوانی که می‌توانند با ROS  مقابله کنند، در این غذا‌ها وجود دارد. به طور مشابهی، تمام دانه‌های گیاهی، سیستم‌های کارآمد و مفیدی برای مقابله با تشکیل ROS دارند. بسیاری از تحقیقات علمی که بر روی سه ماده مغذی کلیدی تأکید می‌کنند عبارتند از ویتامینE، ویتامینC، پیگمانهای کاروتنوئیدی مثل بتاکاروتن که بدن آن را به ویتامین A  تبدیل می کند؛ این سه ماده مغذی با هم به طور مؤثر عمل می‌کنند و بدین ترتیب اثرات زیان بار ROS  وRNS  را که موجب بیماری موجب بیماری می‌شود، از بین می‌برند.

ویتامین E نام کلی توکوفرول است. این مواد اصلی‌ترین آنتی اکسیدان‌های محلول در چربی هستند که در تمام غشاهای سلولی یافت می‌شوند. ویتامین E  از اکسیداسیون اسیدهای چرب پلی اتیلنی جلوگیری می‌کند. روغن‌های نباتی و روغن‌های مغزها، جوانه گندم، سبزیجات، گوشت، ماهی منابع خوب ویتامین E هستند. ویتامین C  یا اسید آسکوربیک، مهمترین آنتی اکسیدان محلول در آب است که در مایعات خارج سلولی بدن هم یافت می‌شود. انواع میوه و سبزی به خصوص مرکبات، منابع خوب ویتامینC  به شمار می‌روند. کاروتنوئید‌های مهم رژیم غذایی عبارتند از کاروتن که در انواع میوه و سبزی زرد و نارنجی رنگ و نیز انواع سبزی‌ با رنگ سبز تیره دیده می‌شوند. لیکوپن که همان رنگ قرمز در گوجه فرنگی است و لوتئین که رنگ سبز تیره بروکلی و دیگر سبزیجات برگدار به آن مربوط است. انواع میوه و سبزی، منابع اصلی آنتی‌اکسیدان‌های عمده رژیم غذایی هستند (جدول2) و مطالعات نشان می‌دهد که افزایش مصرف این مواد غذایی، اثرات مفیدی بر سلامتی فرد دارد. در این قسمت بیشتر بر روی نقش انتی اکسیدانی ویتامین C و ویتامینE و بتاکاروتن تأکید شده است ولی این مسئله از اهمیت مواد معدنی رژیم غذایی ضروری برای فعالیت آنتی‌اکسیدانی متالوآنزیم‌ها نمی‌کاهد. با وجود این، در اروپا شواهد کمی مبنی بر کمبود این سیستم‌های متالوآنزیمی در بدن وجود دارد چراکه همانطور که گفته شد بیشتر مطالعات انجام یافته بر نقش آنتی‌اکسیدانی ویتامینC  و ویتامین E  و کاروتن متمرکز شده‌اند.

جدول3

بعضی از غذاهایی که دارای آنتی اکسیدان های غیرتغذیه ای هستند

آنتی اکسیدان

محصولات غذایی

ایزوفلاون، اسیدهای فنلیک

دانه سویا

پلی فنل ها، کاتچین ها

استرهای فنلیک                                                  

چای سبز، چای سیاه

قهوه

اسید کارنوسیک، سیدروزماریک                              

مریم گلی، اکلیل کوهی

بیو فلاونوئیدها، شالکون ها                                  

لیمو و بقیه میوه ها

کوارستین، کمفرول

پیاز

پی فنل ها

روغن زیتون

 

در تمام مواد گیاهی مقدار فراوانی از انواع آنتی اکسیدان‌ها وجود دارد. این آنتی اکسیدان‌ها صرف‌نظر از نقش واحدی که دارند، می‌توانند اثر سینرژسیک بر روی هم داشته باشند. به عنوان مثال ويتامین C  می‌تواند اثر آنتی‌اکسیدانی ویتامین E  را در invivo به وسیله تولید مجدد شکل فعال این ویتامین تشدید کند. ویتامینE  در اثر رادیکال‌های آزاد غیر فعال می‌شود و مجدداً توسط ویتامین C اثر آنتی‌اکسیدانی خود را به دست می‌آورد. پیام بهداشت جهانی این است که افراد مصرف انواع میوه و سبزی خود را به سهم یا بیشتر در روز افزایش دهند.

غذاهای گیاهی همچنین حاوی ترکیبات پلی فنلی، هستند که این مواد نیز دارای اثرات آنتی اکسیدانی هستند (جدول3). با این وجود، این ترکیبات به طور سنتی به عنوان ترکیبات مغذی در نظر گرفته نشده‌اند (هرچند که نهایتاً اینگونه در نظر می‌گیرند) و بحث اینها از ظرفیت این فصل فراتر است.

آزاده آذرپیرا

کارشناس نظارت بر مواد غذایی و بهداشتی معاونت غذا و دارو


١٥:٤٤ - يکشنبه ٢٤ شهريور ١٣٩٢    /    شماره : ١٢٩٢٦    /    تعداد نمایش : ٨٥٢٦


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر: