دکتر سولماز اعلایی در گفت‌وگو با وبدا در همدان اظهار کرد: واکنش‌های طبیعی معمولاً بلافاصله پس از وقوع حادثه آغاز می‌شوند و در بیشتر موارد طی چند روز تا حدود یک هفته پس از رفع عامل استرس‌زا به تدریج کاهش می‌یابند.

وی با اشاره به نشانه‌های جسمی و روانی که افراد در شرایط بحرانی ممکن است تجربه کنند، افزود: تپش قلب، تعریق، لرزش، احساس گیجی و منگی، بی‌خوابی و مشکل در تمرکز از جمله علائمی هستند که در چنین موقعیت‌هایی مشاهده می‌شوند.

این فلوشیپ روانگر درباره تجربه مجدد رویدادهای آسیب‌زا نیز توضیح داد: در برخی افراد، افکار و تصاویر مزاحم از حادثه به‌طور مکرر به ذهن هجوم می‌آورند و فرد ممکن است طیفی از واکنش‌های هیجانی مانند غم، خشم، ترس یا حتی نوعی کرختی عاطفی را تجربه کند.

اعلایی با اشاره به «اجتناب اولیه» در مواجهه با تروما گفت: بسیاری از افراد در مراحل ابتدایی تمایل دارند از هر چیزی که یادآور رویداد است فاصله بگیرند،این واکنش‌ها در اغلب موارد با استراحت، دریافت حمایت اولیه و بازگشت به محیطی امن بهبود می‌یابند.

وی ادامه داد: زمانی که این واکنش‌ها ادامه‌دار شده، شدت پیدا کنند یا عملکرد روزمره فرد را مختل کنند، دیگر در محدوده واکنش‌های طبیعی قرار نمی‌گیرند و نیازمند توجه جدی‌تر هستند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان یکی از راهکارهای مؤثر در روند بهبود را «بازگشت تدریجی به زندگی عادی» دانست و گفت: تشویق افراد به برقراری دوباره روتین‌های روزانه و مشارکت در فعالیت‌های هدفمند، حتی در مقیاس‌های کوچک مانند مرتب کردن خانه یا سامان دادن به وسایل شخصی، می‌تواند احساس کنترل و ثبات را در فرد تقویت کند.

اعلایی تأکید کرد: در برخی موارد دریافت کمک تخصصی از کارشناسان سلامت روان و استفاده از روان‌درمانی حمایتی یا شرکت در گروه‌های حمایتی ضروری است.

وی درباره علائمی که نیاز به مراجعه تخصصی دارند توضیح داد: اگر نشانه‌هایی مانند کابوس‌های مکرر و آزاردهنده، فلاش‌بک‌های شدید (احساس وقوع دوباره حادثه)، یا واکنش‌های شدید جسمی و روانی به محرک‌های یادآورنده مانند صداهای بلند بیش از یک ماه ادامه داشته باشد و عملکرد طبیعی فرد را مختل کند، مراجعه به متخصص سلامت روان ضروری است.

عضو هئیت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان افزود: تلاش افراطی برای اجتناب از افکار، احساسات، مکان‌ها یا افرادی که یادآور حادثه هستند، انزوای اجتماعی شدید، کناره‌گیری از جمع، تغییرات منفی در شناخت و خلق‌وخو، احساس مداوم کرختی عاطفی، ناتوانی در تجربه عشق یا شادی و شکل‌گیری باورهای منفی و تحریف‌شده درباره خود، دیگران یا جهان از دیگر نشانه‌های هشداردهنده محسوب می‌شوند.

به گفته این روان‌درمانگر، فراموشی بخش‌هایی از رویداد، بی‌خوابی مزمن، تحریک‌پذیری شدید، طغیان خشم، رفتارهای پرخاشگرانه، هوشیاری بیش از حد و واکنش شدید از جا پریدن نیز می‌تواند از پیامدهای جدی تروما باشد.

اعلایی هشدار داد: بروز رفتارهای بی‌پروا یا خودتخریبی و همچنین تجربه افکار مکرر مرتبط با خودکشی، مرگ یا انتقام یک فوریت روان‌پزشکی محسوب می‌شود و در چنین شرایطی مراجعه فوری به مراکز تخصصی ضروری است.

وی با تأکید بر نقش روابط انسانی در فرآیند بهبودی گفت: ارتباطات انسانی قوی مهم‌ترین سپر محافظتی در برابر اثرات مخرب تروما و یکی از کلیدهای اصلی بهبود است.

عضو هئیت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان ادامه داد: ایجاد فضاهایی برای به اشتراک‌گذاری تجربه‌ها، مانند گروه‌های حمایتی یا گروه‌درمانی، به افراد کمک می‌کند درک کنند که در رنج خود تنها نیستند، این تجربه «همگانی بودن» و همچنین «نوع‌دوستی» از طریق کمک به دیگران، احساس توانمندی و امید را در افراد تقویت می‌کند.

اعلایی با اشاره به مفهوم تاب‌آوری خاطرنشان کرد: تاب‌آوری یک ویژگی ذاتی نیست، بلکه مجموعه‌ای از مهارت‌ها و فرایندهایی است که می‌توان آن را آموزش داد و تقویت کرد.

وی گفت: تمرکز بر مهارت‌ها و نقاط قوت افراد، برای مثال پرسیدن اینکه «چگونه از پس این همه سختی برآمدی؟» به جای تأکید صرف بر احساسات منفی، می‌تواند باور به توانمندی شخصی را فعال کند.

عضو هئیت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان همچنین آموزش مهارت‌های ساده‌ای مانند تکنیک‌های صحیح تنفس برای کاهش برانگیختگی روانی و رعایت اصول بهداشت خواب را در تقویت تاب‌آوری مؤثر دانست.