دکتر نسرین گوهری، متخصص شنوایی‌شناسی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان در گفت‌وگو با وبدا در همدان  با تشریح ساختار سیستم شنوایی انسان،گفت: سیستم شنوایی از سه بخش گوش خارجی، میانی و داخلی تشکیل شده است که به‌همراه عصب شنوایی، مجموعه «سیستم شنوایی محیطی» را می‌سازند. در کنار آن، «سیستم شنوایی مرکزی» از مسیرهای عصبی ساقه مغز تا قشر شنوایی را شامل می‌شود و نقش اساسی در پردازش و درک صدا دارد.

وی، با بیان اینکه در پدیده انفجار، علاوه بر تولید صدایی با شدت بسیار بالا موج فشاری شدیدی نیز ایجاد می‌شود، گفت: این ترکیب، انفجار را به یکی از مخرب‌ترین عوامل آسیب‌رسان به سیستم شنوایی تبدیل می‌کند.

عضو هیات‌مدیره انجمن علمی شنوایی‌شناسی کشور خاطر نشان کرد: در مواجهه با صداهای بسیار بلند، آسیب عمدتاً در سطح سلول‌های مویی حلزون گوش رخ می‌دهد که منجر به کم‌شنوایی حسی-عصبی می‌شود؛ اما در موج انفجار، علاوه بر آسیب‌های متابولیک، آسیب‌های مکانیکی نیز به‌طور هم‌زمان ایجاد می‌شوند.

گوهری افزود: این آسیب‌های مکانیکی می‌توانند شامل پارگی پرده صماخ، دررفتگی یا گسیختگی زنجیره استخوانچه‌های گوش میانی و در موارد شدیدتر، آسیب به ساختارهای گوش داخلی باشند، همچنین شواهد نشان می‌دهد که موج انفجار می‌تواند بر مسیرهای شنوایی مرکزی نیز تأثیر گذاشته و منجر به اختلال در پردازش شنوایی، به‌ویژه درک گفتار در محیط‌های پرنویز شود.

این متخصص شنوایی‌شناسی با اشاره به اثرات غیرمستقیم مواجهه با شرایط جنگی گفت: استرس مزمن ناشی از صداهای انفجاری، پرواز جنگنده‌ها و شرایط روانی حاکم بر محیط‌های جنگی نیز می‌تواند در درازمدت عملکرد سیستم شنوایی مرکزی را تحت تأثیر قرار دهد و مشکلاتی در توجه شنیداری و پردازش گفتار ایجاد کند.

وی با تأکید بر تفاوت فردی در شدت آسیب‌ها افزود: میزان آسیب‌پذیری افراد به عواملی مانند سن، زمینه ژنتیکی، ابتلا به بیماری‌های مزمن مانند دیابت و پرفشاری خون و همچنین وضعیت سلامت عمومی وابسته است. سالمندان به دلیل کاهش انعطاف‌پذیری بافتی، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

احتمال بروز آسیب‌های دائمی قابل توجه است

گوهری با اشاره به ماندگاری آسیب‌های ناشی از انفجار گفت: بسیاری از آسیب‌های شنوایی ناشی از موج انفجار ماهیت دائمی دارند و شدت آن‌ها به عواملی مانند نوع انفجار، شدت موج، مدت مواجهه و فاصله فرد از محل انفجار بستگی دارد.

وی ادامه داد: مطالعات انجام‌شده در جمعیت‌های نظامی نشان می‌دهد که شیوع آسیب‌های شنوایی در میان نیروهایی که به‌طور مکرر در معرض انفجار قرار دارند، می‌تواند بین 60 تا 80 درصد باش ودر جمعیت غیرنظامی نیز گزارش‌ها حاکی از آن است که حدود 30 تا 50 درصد افراد ممکن است درجاتی از کاهش شنوایی دائمی را تجربه کنند، در حالی‌که 10 تا 20 درصد دچار کاهش شنوایی موقت می‌شوند.

وزوز گوش و اختلالات تعادلی از پیامدهای شایع هستند

به گفته این عضو هیات علمی، وزوز گوش (تینیتوس) یکی از شایع‌ترین عوارض مواجهه با انفجار است و می‌تواند به‌صورت حاد یا مزمن بروز کند.

گوهری افزود: علاوه بر آن، اختلالات دهلیزی نیز از پیامدهای مهم موج انفجار هستند و می‌توانند به شکل سرگیجه، عدم تعادل یا اختلالات وضعیتی بروز یابند، از جمله این اختلالات می‌توان به سرگیجه وضعیتی حمله‌ای خوش‌خیم (BPPV)، فیستول پری‌لنفاتیک و نشت مایع گوش داخلی اشاره کرد.

گوهری همچنین به اقدامات حفاظتی اشاره کرد و گفت: استفاده از وسایل حفاظت شنوایی مانند گوش‌گیرها اگرچه حفاظت کامل ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند شدت انرژی صوتی ورودی را کاهش داده و خطر آسیب را کم کند.

وی افزود: در هنگام وقوع انفجار، پناه گرفتن پشت موانع، قرار گرفتن در وضعیت خوابیده روی زمین، باز نگه داشتن دهان ، گرفتن گوش ها و دور کردن صورت از انفجار توصیه می شود در صورت هرگونه درد و خونریزی بلافاصله باید به پزشک مراجعه کرد. این عضو هیئت علمی تاکید کرد: پس از پایان جنگ غربالگری شنوایی برای تمامی افراد بالاخص نظامیان و غیرنظامیان مناطق جنگی ضروری است.

وی با اشاره به آمارهای موجود گفت: بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، حدود 20 تا 40 درصد افرادی که در معرض موج انفجار قرار می‌گیرند دچار پارگی پرده صماخ می‌شوند، همچنین اختلالات شنوایی حدود 5 تا 15 درصد از کل آسیب‌های جنگی را تشکیل می‌دهند، اما در میان آسیب‌های غیرکشنده ناشی از انفجار، این میزان می‌تواند به بیش از 50 درصد برسد.

لزوم مراجعه سریع و اقدامات پیشگیرانه

عضو هیات‌مدیره انجمن علمی شنوایی‌شناسی کشور تأکید کرد: در صورت بروز علائمی مانند کاهش شنوایی (یک‌طرفه یا دوطرفه)، وزوز گوش، سرگیجه یا اختلال تعادل پس از مواجهه با انفجار، مراجعه به پزشک یا متخصص شنوایی‌شناسی در بازه زمانی 24 تا 72 ساعت ضروری است، چراکه مداخله زودهنگام می‌تواند در بهبود یا جلوگیری از پیشرفت آسیب مؤثر باشد.

گوهری همچنین به اقدامات حفاظتی اشاره کرد و گفت: استفاده از وسایل حفاظت شنوایی مانند گوش‌گیرها اگرچه حفاظت کامل ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند شدت انرژی صوتی ورودی را کاهش داده و خطر آسیب را کم کند.

وی افزود: در هنگام وقوع انفجار، پناه گرفتن پشت موانع، قرار گرفتن در وضعیت خوابیده روی زمین، باز نگه داشتن دهان، گرفتن گوش ها و دور کردن صورت از انفجار توصیه می شود در صورت هرگونه درد و خونریزی بلافاصله باید به پزشک مراجعه کرد.

این عضو هیات علمی تاکید کرد: پس از پایان جنگ غربالگری شنوایی برای تمامی افراد بالاخص نظامیان و غیرنظامیان مناطق جنگی ضروری است.