به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشتی دانشگاه، هفته اول آگوست یعنی ۱۰ تا ۱۶ مرداد به عنوان هفته جهانی ترویج تغذیه با شیر مادر نام گذاری شده است، امسال شعار «تغذیه با شیر مادر؛ اولویت امروز، سلامت فردا» برای این هفته انتخاب شده است.

برای بیان اهمیت تغذیه با شیر مادر این نکته کافی است که در قرآن کریم چندین بار به طور مستقیم به شیر مادر اشاره شده و در احادیث نیز مدت زمان تغذیه با شیر مادر ۲ سال (حداقل ۲۱ ماه) تعیین شده و شیر دادن کمتر از ۲۱ ماه، ستم به کودک محسوب می شود.

تاکید قرآن و ائمه معصومین (ع) به تغذیه نوزاد با شیر مادر بهترین سند برای اهمیت این موضوع است چراکه دین مبین اسلام تغذیه با شیر مادر را به عنوان حقوق کودک به رسمیت شناخته به گونه ای که در آیه ۲۳۳ سوره بقره آمده است " و مادران باید فرزندانشان را ۲ سال کامل شیر دهند".

با وجود تاکید اسلام، پزشکان و کارشناسان تغذیه به ضرورت تغذیه با شیر مادر اما همواره باورهای غلطی سد راه شیر دادن به نوزادان توسط مادر و استفاده از شیر دام یا شیر خشک به عنوان جایگزین این موضوع شده است.

**نگرانی مادران از تغییر فرم بدن بهانه ای برای جایگزینی شیر خشک یا دام با شیر مادر

نگرانی برخی مادران از بر هم خوردن شکل اندام خود موجب بی‌مهری به نوزاد و استفاده از شیر خشک و شیر دام به جای شیر مادر برای تغذیه نوزاد شده است، همچنین برخی مادران از بغل گرفتن مداوم کودکان به بهانه استقلال فرزند پرهیز می کنند که این مساله نیز آسیب هایی به همراه دارد.

کارشناس ترویج تغذیه با شیر مادر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان در این باره به خبرنگار ایرنا اظهار کرد: نگرانی برخی مادران از تغییر فُرم و زیبایی بدن، تمایل شمار قابل توجهی از مادران را برای شیردهی به نوزادان کاهش داده است که این اقدام صحیح نیست.

زهرا سهل البیع به مناسبت فرا رسیدن هفته تغذیه با شیر مادر افزود: تغییر فرم بدن در صورت تغذیه طبیعی نوزاد با شیر مادر موضوعی غیر علمی و باور غلطی است که بین مادران رایج شده است.

وی اضافه کرد: تغییرات فیزیکی بدن مادر از جمله افزایش حجم سینه و وزن پیش از تولد نوزاد یعنی زمان بارداری رخ داده و شیر دهی طبیعی موجب بازگشت وزن مادر به قبل از دوران بارداری می شود.

**۴۸ درصد مادران از شیر طبیعی برای تغذیه نوزاد استفاده می کنند

کارشناس ترویج تغذیه با شیر مادر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان گفت: بر اساس آخرین ارزیابی های صورت گرفته در سال ۱۳۹۶ حدود ۴۸ درصد مادران از شیر طبیعی برای تغذیه نوزادان استفاده می کرده اند.

سهل البیع افزود: بعد از سال ۱۳۹۶ بررسی آماری دقیقی در این باره صورت نگرفته است اما مشاهدات و تجربیات گویای کاهش شدید شیردهی طبیعی در زمان بروز کرونا است اما پس از آن این روند رو به بهبود و افزایش بود.

وی بیان کرد: ۱۲ بیمارستان دوستدار کودک با بخش های مادر و نوزاد در استان همدان فعال است که در این بیمارستان ها ۱۰ اقدام برای شروع موفق تغذیه نوزادان با شیرمادر صورت می گیرد.

کارشناس ترویج تغذیه با شیر مادر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان ادامه داد: هرچند این ۱۰ اقدام در بیمارستان های دوستدار کودک همدان صورت می گیرد اما بحث اصلی بر سر کیفیت این برنامه ها و اقدام ها است.

سزارین سد راه تماس بدن نوزاد با مادر

سهل البیع گفت: یکی از مولفه های بسیار با اهمیت تماس پوست مادر و نوزاد در یکساعت اول بعد از وضع حمل مادر است یعنی باید نوزاد را بر روی سینه مادر قرار داده و او با بهره گیری از حس بویایی به سمت سینه مادر کشیده شده و شروع به خوردن شیر مادر کند.

وی با بیان اینکه این کار باید به صورت فیزیولوژیک رخ دهد، ادامه داد: سزارین و استفاده از داروهای بی حسی حین زایمان و کاهش هوشیاری مادر پس از زایمان، تماس پوست با پوست نوزاد و مادر را به تاخیر می اندازد.

کارشناس ترویج تغذیه با شیر مادر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان همچنین گفت: تغذیه انحصاری با شیر مادر تا سن ۶ ماهگی از اهمیت بالایی در ارتقای سلامت شیرخواران برخوردار است بنابراین به همه مادران توصیه می شود در ۶ ماه اول زندگی شیرخوار به این موضوع توجه ویژه داشته باشند.

سهل البیع با بیان اینکه تغذیه با شیر، آثار مثبتی برای سلامت مادر و نوزاد به همراه دارد،گفت: مادرانی که نوزاد را با شیر خود تغذیه می کنند کمتر دچار بیماری ها از جمله سرطان های پستان، تخمدان، دهانه رحم و نیز پوکی استخوان، سنگ کیسه صفرا، دیابت و بیماری های قلبی و عروقی می شوند.

وی اضافه کرد: همچنین نوزادان هم به علت تغذیه با شیر مادر کمتر دچار بیماری های اسهالی، عفونت های تنفسی، عفونت ادراری،آلرژی و آسم، پوسیدگی دندان، سوء تغذیه و چاقی، بیماری های بدخیم و سرطان در کودکانی که با شیر مادر تغذیه می شوند، کمتر دیده می شود.

**مادران کارمند شیر ذخیره کنند

کارشناس ترویج تغذیه با شیر مادر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان با بیان اینکه شیر دهی تداخلی با شغل مادر ندارد و مادران شاغل با برنامه ریزی مناسب می توانند شیر خود را به کودکشان بدهند،گفت: زنان کارمند ۹ ماه مرخصی زایمان دارند و برای ماه های بعد از آن نیز می توانند برنامه ریزی کنند.

سهل البیع توضیح داد: شیر مادر در فضای معمولی اتاق به مدت چهار ساعت و در فریزر به مدت سه ماه سالم می ماند بنابراین مادران می توانند ۲ ماه مانده تا پایان مرخصی زایمان نسبت به ذخیره شیر اقدام کنند.

وی افزود: مادران بر روی شیر ذخیره شده برچسب تاریخ را نصب کرده سپس داخل فریزر یخچال ذخیره کنند و در زمان مورد نیاز بر مبنای تاریخ، آن را از یخچال خارج و پس از ذوب شدن، به نوزاد بدهند.

**تاثیر شیر مادر در افزایش هوش نوزاد

مشاور تغذیه با شیر مادر مرکز سلامت خانواده همدان نیز در این باره به خبرنگار ایرنا گفت: تغذیه نوزاد با شیر مادر در ۶ ماه اول تولد موجب تامین ترکیبات مناسب و مورد نیاز بدن نوزاد می شود.

بهاره صادقی با بیان اینکه شیر مادر حاوی پروتئین، ویتامین آ و ایمونوگلوبین است،افزود: ویتامین آ برای رشد و تکامل مناسب نوزاد به ویژه برای بینایی او ضروری است و کمبود این ویتامین در نوزادان می‌تواند منجر به شب‌کوری و در موارد شدیدتر، حتی مرگ و میر زودرس نوزادان شود.

وی اضافه کرد: WBC یا گلبول‌های سفید، سلول‌های حیاتی در خون هستند که نقش اصلی در افزایش سطح ایمنی بدن نوزادان، دفاع در برابر بیماری‌ها و عوامل بیماری‌زا و محافظت از نوزادان در برابر عفونت ها ایفا می‌کند.

مشاور تغذیه با شیر مادر مرکز سلامت خانواده همدان اظهارکرد: یافته ها و تحقیقات دانشمندان این را ثابت کرده که ۲ ماده حیاتی در شیر مادر وجود دارد که نقش مهمی در رشد و تکامل سلول‌های خاکستری مغز نوزاد و افزایش هوش او دارد در حالی که این مواد مغذی را نمی توان آنچنان که باید در شیر خشک یا شیر دام از جمله گوسفند و شتر پیدا کرد.

صادقی با بیان اینکه شیر مادر بر تکامل تکلم کودک در آینده بسیار تاثیرگذار است، اضافه کرد: تلاش نوزاد برای مکش شیر از پستان مادر موجب قوی شدن و تکامل عضلات فک و صورت و در نهایت تکلم روان، رشد مهارت های زبانی و سخنوری او می شود.

**شیردادن به نوزاد بهترین رژیم غذایی برای مادر

وی همچنین جلوگیری از چاقی مفرط، بیماری های پوستی را از دیگر مزیت های تغذیه با شیر مادر دانست و گفت: برخی مادران دنبال رژیم غذایی مناسب برای پیشگیری از چاقی هستند که برای مادران مبتلا به درجه چاقی سه، شیر دادن به نوزاد بهترین تجویز و توصیه به شمار می رود.

این مدرس کشوری تغذیه با شیر مادر اضافه کرد: ۱۰ تا ۱۲ بار شیر هی به نوزاد در روز و ۲ تا سه نوبت شیر دهی در شب فوایدی برای سلامت مادر و نوزاد از جمله کمک به کاهش وزن و جلوگیری از چاقی مادر دارد.

صادقی ادامه داد: چربی اضافه و سلولهای چرب موثر در چاقی موجود در بدن مادر از طریق شیر وارد بدن نوزاد می شود در حالیکه چربی شیر برای نوزاد سبک بوده و به راحتی آن را هضم می کند.

وی تاکید کرد: سنگینی چربی موجود در شیر خشک موجب تلاش بیشتر نوزاد برای هضم و جذب آن و در ادامه خستگی و خواب سنگین او شده و مادر با دیدن خواب سنگین کودک فکر می کند که شیر خشک نوزاد را سیر نگه داشته و او راحت خوابیده است.

مشاور تغذیه با شیر مادر مرکز سلامت خانواده همدان گفت: تغذیه با شیرخشک چاقی کاذب در نوزادان ایجاد کرده و در افراد دارای سابقه ژنتیکی و مستعد بیماری، انباشته شدن مواد شیرخشک در بدن نوزاد او را به بیماری های ثانویه نظیر بیماری های قلبی و فشار خون مبتلا می کند.

**آغوش باز مرکز سلامت خانواده به روی مادران

صادقی اظهارکرد: مرکز سلامت خانواده واقع در محل بیمارستان "مباشر" سابق در خیابان مهدیه شهر همدان اقدام به برگزاری کارگاه ها و دوره های آموزشی و پخش فیلم های آموزشی برای مادران باردار به منظور پیشگیری از بروز مشکلات ناشی از شیردهی کرده است.

وی افزود: ماکت های عروسکی نیز در نظر گرفته و راهکارهای جلوگیری از التهاب سینه و زخم نوک پستان به مادران آموزش داده می شود.

این مدرس کشوری تغذیه با شیر مادر گفت: مادرانی که در مرکز سلامت خانواده همدان آموزش های لازم را فرا گرفتند بسیار کمتر از افرادی که به بخش خصوصی مراجعه می کنند دچار مشکل در شیردهی به نوزاد می شوند.

صادقی ادامه داد: ارائه آموزش و اگاهی های لازم درباره اهمیت شیر مادر و فواید آن در مرکز سلامت خانواده موجب کاهش استفاده از شیرخشک برای تغذیه نوزادان شده و چالش های ناشی از تغذیه نوزادان نارس و مادران دارای نوزادان ۲ یا چند قلو را بسیار کم کرده است.

وی افزود: مادران در هفته ۲۶ بارداری در جلسه نحوه آموزش نحوه شیردهی به نوزاد که سه شنبه های هر هفته در مرکز سلامت خانواده برگزار می شود می توانند شرکت کنند همچنین پس از زایمان مادر، بیمارستان مکلف است آنان را به این مراکز معرفی کرده تا سه تا چهارروز بعد از زایمان برای فراگیری آموزش های لازم به این محل مراجعه کنند.

مشاور تغذیه با شیر مادر مرکز سلامت خانواده همدان با بیان اینکه مادران با قواعد شیردهی به نوزاد با آغوز در این مرکز آشنا می شوند،تاکید کرد: مادران برای رفع تشنگی نوزاد از دادن آب یا آب قند پرهیز کنند و فقط از شیر خودشان برای رفع عطش نوزاد استفاده کنند در غیر اینصورت نوزاد با مشکلات گوارشی مواجه می شود.

صادقی اضافه کرد: حریره بادام و فرنی هر ۲ از غذاهای کمکی مناسب برای نوزادان بعد از ۶ ماهگی هستند و در یک سالگی، می توان برای تشخیص مزه های شیرین، شور، ترش و تلخ غذاهای سفره ای به نوزاد داد.

**همدان نیازمند بانک شیر

وی گفت: شهرستان همدان بدون بانک شیر بوده و مرکز بهداشت با همکاری خیران دنبال دایر کردن این مرکز در همدان است.

مشاور تغذیه با شیر مادر مرکز سلامت خانواده همدان با بیان اینکه هدف از ایجاد بانک شیر جلوگیری از تغذیه نوزادان با شیر مصنوعی است افزود: از این بانک می توان برای تغذیه نارس، بستری در بخش مراقبت های ویژه و مادرانی که به واسطه شُک عصبی ناشی از زایمان امکان شیر دهی ندارند، استفاده می شود.

صادقی تاکید کرد: برخی مادران به علت بروز بیماری هایی تا زمان تثبیت شرایط جسمی باید مدت زمان زیادی در بخش های ویژه و آی‌سی‌یو بستری باشند در این مدت، نوزاد او با شیرهای بانک شیر مادر تغذیه می‌ شود.

وی بیان کرد: مادرانی که دارای شیر فراوان هستند علاوه بر تغذیه نوزادشان، بخشی از شیر مازادشان را از روی خیرخواهی و انسان دوستی به این بانک هدیه داده تا با ذخیره در این یخچال صنعتی، برای نوزادانی که دسترسی به شیر مادر ندارند، استفاده شود.

**تغذیه دو قلوها فقط با شیر طبیعی

چالش های شغلی و مسوولیت های زندگی روزمره به ویژه برای بانوان موجب بازماندن آنان از وظایف خطیر زندگی شده اما خستگی ناشی از کار و تلاش و فشارهای محیط کار مانعی برای عشق مادرانه به فرزندان و تلاش برای تغذیه آنان با شیر مادر نمی شود.

زهرا ایزدی بانوی جوانی است که با به دنیا آمدن ۲ قلوها هم اینک صاحب سه فرزند قد و نیم قد است که با تغذیه انحصاری شیر مادر بزرگ شدند و در حال قد کشیدن هستند.

او در گفت و گو با خبرنگار ایرنا گفت: آشنایی با فواید و محاسن تغذیه با شیر مادر موجب شد که با وجود مشغله زیاد و سختی کار روزمره تصمیم به تغذیه دوقلوهایم تنها با شیر طبیعی بگیرم.

ایزدی افزود: در این مسیر سختی و مشقت های فراوانی را تحمل کردم چرا که بیشتر مواقع دوقلوها همزمان گرسنه می شدند بنابراین حالت قرار گرفتن برای تغذیه همزمان هر دو آنها سخت و دشوار بود هر چند با گذشت زمان به این شرایط عادت کردم.

این بانوی کارمند تاکید کرد: به هیچ وجه نباید نقش حمایت خانواده و فداکاری همسر را در این باره نادیده گرفت چرا که انجام یکسری از کارهای خانه زمینه ای شد تا من بتوانم در کنار کار بیرون منزل، به شیر دادن به دوقلوها هم برسم.

ایزدی تاکید کرد: برای تغذیه انحصاری با شیر مادر، باید والدین به این باور برسند که شیر مادر فواید بسیار بالایی دارد و برای سلامتی نوزاد و مادر مفید و ضروری است همچنین داشتن اراده قوی و خستگی ناپذیر اهمیت بسیار بالایی دارد.

**مرخصی پاس شیر به نیروهای شرکتی تعلق بگیرد

مشاور تغذیه با شیرمادر مرکز سلامت خانواده همدان گفت: مرخصی پاس شیر یا مرخصی شیردهی، بر اساس قانون کار برای مادران شاغل در نظر گرفته شده است و این مرخصی که به مدت یک ساعت در طول روز است پیشتر به نیروهای شرکتی شبکه بهداشت اختصاص می یافت.

این مادر اضافه کرد: مدتی است که مرخصی پاس شیر برای نیروهای شرکتی حذف شده که انتظار می رود همانند نیروهای رسمی و پیمانی این امکان برای نیروهای شرکتی هم پیش بینی شود.

ایزدی افزود: با توجه به اینکه از ۶ ماهگی نوزاد، علاوه بر شیر طبیعی غذاهای کمکی نیز اضافه می شود کار مادر برای سیر کردن نوزاد راجت تر شده بنابراین زنان کارمند در صورت مدیریت این ۶ ماه می توانند فرزندان خود را با شیر طبیعی بزرگ کنند.

**رهاورد:

با توجه به فواید فراوان تغذیه نوزادان و کودکان از شیر مادر باید از طریق فرهنگ سازی و نهادینه کردن آن بین مادران توسط خانه های بهداشت، رسانه های جمعی به ویژه صداوسیما، استفاده از راه های جایگزین شامل شیرخشک و یا شیر دام را که رو به افزایش است، کاهش داد.