به گزارش روابط عمومی مرکز آموزشی درمانی قلب و عروق فرشچیان، در ادامه گفت‌وگوی اختصاصی با دکتر مژگان زندی، متخصص داخلی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان، به بررسی نکات تغذیه‌ای و مراقبتی بیماران دیابتی پرداخته‌ایم.

خانم دکتر، یکی از دغدغه‌های بیماران دیابتی انتخاب میوه‌ها و نوشیدنی‌های مناسب است. لطفاً راهنمایی کنید که چه گزینه‌هایی برای آنها بی‌خطرتر است؟

افراد دیابتی باید میوه‌ها و نوشیدنی‌ها را با توجه به شاخص گلیسمی (GI) و میزان کربوهیدرات انتخاب کنند. مهم است که قند خون به شدت بالا نرود. بنابراین باید حجم مصرف میوه را کنترل کنند (مثلاً ۱ سیب کوچک یا نصف موز در یک وعده) ؛ میوه را همراه با پروتئین یا چربی سالم مصرف کنند (مثلاً سیب با کمی کره بادام زمینی) تا قند خون آرام‌تر بالا برود.،- از نوشیدنی‌های شیرین پرهیز و آب را جایگزین اصلی کنند. همیشه برچسب مواد غذایی را برای شناسایی قند پنهان چک کنند.مختصری از دسته بندیها در این زمینه این است:

 میوه‌های مناسب برای دیابتی‌ها (با مصرف متعادل):

✅ میوه‌های با شاخص گلیسمی پایین تا متوسط مثل:  

سیب (با پوست، فیبر بالا)

 پرتقال و نارنگی (منبع ویتامین C، قند کم)

گلابی (فیبردار، کمک به کنترل قند) 

توت‌ها (توت فرنگی، تمشک، شاه‌توت) (آنتی‌اکسیدان بالا، قند کم)

کیوی (ویتامین C و فیبر)

آووکادو (چربی سالم، تقریباً بدون قند)

⚠️ میوه‌هایی که باید با احتیاط مصرف شوند:

 انگور (قند متراکم)

 خربزه و طالبی (شاخص گلیسمی نسبتاً بالا)

 موز رسیده (هرچه رسیده‌تر، قندش بیشتر) → بهتر است موز کمی سبز مصرف شود.

میوه‌های خشک (کشمش، خرما، انجیر) → قند بسیار غلیظ!

 نوشیدنی‌های مناسب برای دیابتی‌ها:

✅ گزینه‌های ایمن:

❇️ آب (بهترین انتخاب، بدون کالری و قند)

❇️ چای سبز یا سیاه (بدون شکر) → آنتی‌اکسیدان‌های مفید دارد.

❇️ دمنوش‌های گیاهی (مانند بابونه، گزنه)

❇️شیر کم‌چرب یا شیر گیاهی (بادام، سویا) بدون شکر افزوده

❇️ آب سبزیجات (مانند آب کرفس یا خیار) → بهتر از آبمیوه است.

❌ نوشیدنی‌های ممنوع یا خطرناک:

❌نوشابه‌های معمولی و رژیمی (حتی نوع رژیمی ممکن است اشتها را افزایش دهد)

❌ آبمیوه‌های صنعتی (حتی اگر "طبیعی" باشد، فیبر ندارد و قندش بالاست)

❌ نوشیدنی‌های انرژی زا (قند و کافئین بالا)

❌ قهوه شیرین شده با شربت‌ها

▪️ آیا مصرف عصاره میوه‌های طبیعی هم مجاز است؟

بهتر است میوه کامل (با فیبر) مصرف شود. آبمیوه طبیعی هم قند بالایی دارد و فیبرش کم است. اگر هوس آبمیوه کردید، حداکثر ۱ لیوان کوچک در روز و ترجیحاً رقیق شده با آب.

▪️ خانم دکتر ، بسیاری از بیماران دیابتی که در خانه قند خون خود را چک می‌کنند، سوال دارند که آیا استفاده از پنبه الکل قبل از تست ضروری است؟ 

این سوالات بسیار مهم هستند، چون خطا در اندازه‌گیری ممکن است منجر به تصمیم‌گیری نادرست درباره دوز دارو یا رژیم غذایی شود. اما پاسخ: اگر دست‌ها تمیز هستند و با آب و صابون شسته شده ، معمولاً نیازی به الکل نیست چرا که الکل می‌تواند باعث خشکی پوست و ترک خوردن انگشتان شود.(به‌ویژه در بیمارانی که روزانه چند بار تست می‌گیرند به علاوه آن که اگر الکل استفاده شده کاملاً خشک نشود ممکن است باعث تحریف نتیجه تست گردد. بنابراین استفاده از الکل فقط در شرایطی که دسترسی به آب و صابون ندارید (مثلاً خارج از خانه) توصیه می‌شود. و برای منزل همان آب و صابون و البته خوب خشک کردن دست ها، قبل از انجام تست خون کفایت می کند.

▪️ آیا فشار دادن انگشت برای خروج خون روی نتیجه تست تأثیر دارد؟بله! فشار دادن یا "دوشیدن" انگشت ممکن است باعث رقیق شدن خون با مایع بین‌بافتی (interstitial fluid) شود و نتیجه را پایین‌تر از واقع نشان دهد.فشار زیاد همچنین می‌تواند باعث درد و کبودی شود. پس بهتر است به منظور بهبود جریان خون قبل از سوزن زدن، دست‌ها را با آب گرم ماساژ داده و از عمق مناسب سوزن استفاده کنید (نه خیلی کم که خون نیاید، نه خیلی زیاد که دردناک شود) و البته اگر خون نیامد، دست را به سمت پایین بگیرید و کمی ماساژ دهید (نه فشار محکم!).

▪️ آیا ناشتا بودن یا نبودن در دقت تست خانگی تأثیر دارد؟

برای تست ناشتا باید ۸ ساعت چیزی نخورده باشید. دقت کنید که تست خانگی معمولاً ±۱۵% خطا دارد، پس اگر عدد غیرمنتظره دیدید، تست را تکرار کنید. همچنین پیشنهاد می شود دستگاه تست قند خون خود را هر چند ماه یکبار با آزمایشگاه مقایسه کنید تا از دقت آن مطمئن شوید. و نکته بعدی این که همیشه نوارهای تست را در ظرف دربسته و دور از رطوبت نگه دارید.

▪️بسیار ممنون از مطالب مفید و جامع شما لطفا صحبت پایانی را بفرمائید.

 یادتان باشد پیشگیری، کلید زندگی بدون عوارض دیابت است و دیابت و بیماری قلبی دو روی یک سکه‌اند که با مدیریت جامع همچون تغذیه، ورزش، داروها و پایش منظم ، می‌توان خطر عوارض را به‌طور چشمگیری کاهش داد. توصیه نهایی من این است: "قند خونتان را کنترل کنید، اما قلب‌تان را فراموش نکنید!"