دکتر غلامرضا کلوندی در گفت‌وگو با وبدا در همدان، با بیان اینکه سلیاک یک بیماری با زمینه ژنتیکی است، اظهار کرد: وجود زمینه ژنتیکی به‌تنهایی به معنای بروز بیماری نیست، بلکه فرد باید در معرض یک عامل محیطی به نام «گلوتن» قرار گیرد تا مجموعه‌ای از واکنش‌ها و فعل‌وانفعالات در بدن ایجاد شود و در نهایت به مخاط و پرزهای روده باریک آسیب برسد.

وی افزود: گلوتن پروتئینی است که در غلاتی مانند گندم، جو و چاودار وجود دارد و در افراد مستعد می‌تواند زمینه بروز سلیاک را فراهم کند؛ ازاین‌رو برای ارزیابی ابتلا به بیماری، به‌ویژه پس از شروع مصرف غذاهای حاوی گلوتن، باید زمان کافی برای بروز تغییرات بیماری‌زا در نظر گرفته شود.

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان با اشاره به آغاز تغذیه تکمیلی کودکان از حدود ۶ ماهگی، عنوان کرد: در مواردی که شک به ابتلای کودک وجود داشته باشد نیاز به شش ماه تا یک سال زمان لازم است که این بیماری تشخیص داده شود .

تشخیص سلیاک؛ از آزمایش خون تا نمونه‌برداری

دکتر کلوندی درباره روند تشخیص سلیاک گفت: نخستین گام، ایجاد شک بالینی و انجام آزمایش‌های سرولوژیک است و بر اساس نتایج این آزمایش‌ها مشخص می‌شود که آیا بیمار نیاز به آندوسکوپی دارد یا خیر.

وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین آزمایش‌های غربالگری سلیاک، بررسی آزمایش‌های سرولوژیک یا آنتی‌بادی سلیاک است و در برخی شرایط، میزان این شاخص در تصمیم‌گیری برای ادامه روند تشخیص نقش دارد.

وی تصریح کرد: تشخیص قطعی سلیاک در مواردی با انجام آندوسکوپی و نمونه‌برداری از روده باریک صورت می‌گیرد و در برخی منابع، در صورت بالابودن قابل‌توجه شاخص‌های سرولوژیک، امکان تشخیص بیماری بدون انجام آندوسکوپی نیز مطرح شده است.

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به سلیاک هستند؟

فوق‌تخصص گوارش کودکان با تأکید بر اهمیت شناسایی افراد در معرض خطر، گفت: برخی گروه‌ها نسبت به جمعیت عمومی، احتمال بیشتری برای ابتلا به سلیاک دارند که از جمله آنها می‌توان به مبتلایان به دیابت نوع یک، افراد مبتلا به سندرم داون و کسانی که سابقه ابتلا به سلیاک در بستگان درجه یک آنها وجود دارد، اشاره کرد.

دکتر کلوندی افزود: در این افراد باید حساسیت و دقت بیشتری نسبت به علائم بیماری وجود داشته باشد و در صورت وجود شک بالینی، بررسی‌های سرولوژیک انجام شود.

سلیاک؛ بیماری هزارچهره

وی با اشاره به اینکه سلیاک گاهی «بیماری هزارچهره» نامیده می‌شود، اظهار کرد: برخلاف تصور عمومی که سلیاک را عمدتاً با اسهال و کاهش وزن می‌شناسند، این بیماری می‌تواند تظاهرات متنوعی داشته باشد و همه بیماران الزاماً علائم کلاسیک گوارشی را نشان نمی‌دهند.

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان بیان کرد: سلیاک دارای فرم کلاسیک و نوکلاسیک است؛ در فرم کلاسیک، علائمی مانند اسهال و کاهش وزن بیشتر دیده می‌شود، اما در فرم نوکلاسیک ممکن است بیمار حتی اضافه‌وزن داشته باشد یا با علائمی متفاوت از تظاهرات معمول بیماری مراجعه کند.

دکتر کلوندی ادامه داد: حتی در میان افرادی که به یبوست مزمن عملکردی مبتلا هستند نیز احتمال ابتلا به سلیاک بیشتر از جمعیت عمومی گزارش شده است.

وی با بیان اینکه تظاهرات سلیاک محدود به دستگاه گوارش نیست، گفت: گاهی بیمار به دلیل مشکلی مانند ناباروری مراجعه می‌کند و در جریان بررسی‌ها مشخص می‌شود که مبتلا به سلیاک است و با درمان و رعایت رژیم غذایی بدون گلوتن، مشکل زمینه‌ای وی نیز برطرف می‌شود.

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان همچنین افزود: در کودکان مبتلا به اختلال کم‌توجهی و بیش‌فعالی نیز شیوع سلیاک می‌تواند بیشتر باشد و این موضوع ضرورت توجه به علائم و زمینه‌های همراه را دوچندان می‌کند.

تأخیر در تشخیص؛ زمینه‌ساز سوءجذب و اختلال رشد

فوق‌تخصص گوارش کودکان با هشدار نسبت به پیامدهای تشخیص دیرهنگام سلیاک، اظهار کرد: ادامه مصرف گلوتن در فرد مبتلا می‌تواند به‌تدریج موجب آسیب پرزهای روده شود؛ به‌گونه‌ای که پرزهای روده صاف شده و توانایی جذب مواد مغذی کاهش پیدا می‌کند.

دکتر کلوندی افزود: سوءجذب ناشی از آسیب روده می‌تواند در کودکان به عدم وزن‌گیری مناسب، اختلال در رشد قدی و کمبود مواد مغذی منجر شود و در صورت تداوم بیماری، خطر بروز برخی عوارض جدی از جمله بعضی سرطان‌های روده نیز افزایش می‌یابد.

 

وی با اشاره به شیوع سلیاک در حدود نیم تا یک درصد جمعیت عمومی گفت: بسیاری از مبتلایان ممکن است از بیماری خود اطلاع نداشته باشند و گاهی فرد به دلیل یک مشکل دیگر به پزشک مراجعه می‌کند و در جریان بررسی‌ها، ابتلای وی به سلیاک مشخص می‌شود.

حذف کامل گلوتن؛ اصلی‌ترین راه مدیریت سلیاک

سرپرست دانشگاه علوم پزشکی همدان مهم‌ترین اصل در مدیریت سلیاک را حذف کامل گلوتن از رژیم غذایی دانست و تأکید کرد: پس از تشخیص قطعی بیماری، مهم‌ترین اقدامی که می‌توان برای بیمار انجام داد، حذف کامل گلوتن از رژیم غذایی است و فرد مبتلا نباید در معرض گلوتن قرار گیرد.

وی با اشاره به‌دشواری رعایت رژیم غذایی بدون گلوتن، اظهار کرد: امروزه مواد غذایی متنوعی بر پایه ذرت و برنج، از جمله شیرینی، ماکارونی و سایر فرآورده‌های غذایی موردعلاقه کودکان، برای بیماران مبتلا به سلیاک تولید می‌شود که می‌تواند رعایت رژیم غذایی را برای این افراد آسان‌تر کند.

دکتر کلوندی ادامه داد: روند درمان و کنترل بیماری باید به‌صورت مستمر پیگیری شود و معمولاً هر ۶ ماه یک‌بار، پاسخ بیمار به حذف گلوتن از طریق بررسی مارکرهای خونی و شاخص‌های سرولوژیک ارزیابی می‌شود؛ در صورت رعایت رژیم غذایی، انتظار می‌رود میزان شاخص‌های سرولوژیک کاهش پیدا کند.

وی خاطرنشان کرد: سلیاک به دلیل داشتن زمینه ژنتیکی، بیماری‌ای نیست که زمینه آن از بین برود، بلکه بیماری قابل‌کنترلی است و می‌توان با حذف گلوتن و رعایت دقیق رژیم غذایی، آن را مدیریت کرد.

تفاوت سلیاک با آلرژی و عدم تحمل گلوتن

فوق‌تخصص گوارش کودکان درباره تفاوت سلیاک با آلرژی به گلوتن گفت: واکنش‌های آلرژیک نوع یک معمولاً به‌صورت فوری بروز می‌کنند و ممکن است فرد پس از مصرف یک ماده غذایی با علائمی مانند کهیر، خارش بدن، خارش چشم یا درد شدید شکمی مواجه شود.

دکتر کلوندی تصریح کرد: سلیاک از نظر مکانیسم ایجاد بیماری با آلرژی نوع یک متفاوت است و واکنش‌های ایجادشده در سلیاک، واکنش‌های تأخیری هستند؛ بنابراین نباید سلیاک را با آلرژی یا صرفاً عدم تحمل گلوتن یکسان دانست.

توصیه به خانواده‌ها برای پیگیری منظم بیماران

وی در پایان با تأکید بر ضرورت جدی‌گرفتن رژیم غذایی در بیماران مبتلا به سلیاک گفت: خانواده‌ها باید رژیم غذایی بدون گلوتن را به طور کامل و دقیق رعایت کنند و باتوجه‌به حذف برخی مواد غذایی، تأمین مواد مغذی موردنیاز کودک از سایر منابع را موردتوجه قرار دهند.

این پزشک متخصص عنوان کرد: بیماران باید تحت‌نظر پزشک باشند و مراجعات منظم داشته باشند تا روند بیماری، وضعیت رشد و پاسخ به رژیم غذایی ارزیابی شود و در صورت نیاز، اقدامات درمانی و تغذیه‌ای لازم انجام گیرد