به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشتی دانشگاه، خودمراقبتی به مجموعه‌ای از فعالیت‌ها، رفتارها و تصمیماتی گفته می‌شود که هر فرد برای حفظ و ارتقای سلامت جسمی، روانی و اجتماعی خود انجام می‌دهد. این مفهوم به معنای مشارکت فعال افراد در مراقبت از خود است؛ از رعایت بهداشت فردی، تغذیه سالم، تحرک بدنی و خواب کافی گرفته تا مدیریت استرس، پیشگیری از بیماری‌ها، پیگیری درمان‌های پزشکی و مصرف صحیح داروها. خودمراقبتی یک مهارت آموختنی است و در واقع نخستین گام برای برخورداری از یک زندگی سالم و باکیفیت محسوب می‌شود. در دنیای امروز که بیماری‌های غیرواگیر مانند دیابت، چاقی، فشار خون و بیماری‌های روانی رو به افزایش هستند، خودمراقبتی نه‌تنها یک انتخاب فردی، بلکه یک ضرورت اجتماعی و اقتصادی است. هر فردی، با هر سن و موقعیتی، می‌تواند سهم مؤثری در سلامت خود و خانواده‌اش ایفا کند.

ماه خودمراقبتی:

اختصاص یک ماه جهانی برای خودمراقبتی از ۳ تیر تا ۲ مرداد (۲۴ ژوئن تا ۲۴ ژوئیه) نشان‌دهنده اهمیت و ضرورت این مفهوم در سلامت عمومی است. در واقع، خودمراقبتی پایه و اساس حفظ سلامت فردی و اجتماعی است و وقتی مردم مهارت‌ها و آگاهی لازم برای مراقبت از خود را داشته باشند، نه‌تنها کمتر بیمار می‌شوند، بلکه سبک زندگی سالم‌تری را در پیش می‌گیرند و بار بیماری‌ها بر نظام سلامت کاهش پیدا می‌کند.

هدف از این ماه جهانی، افزایش آگاهی عمومی درباره نقش حیاتی خودمراقبتی در پیشگیری از بیماری‌ها، ارتقای سلامت روان و جسم، و تشویق افراد به مسئولیت‌پذیری بیشتر در قبال سلامتی خود است. این بازه زمانی فرصتی طلایی برای آموزش، فرهنگ‌سازی و یادآوری اهمیت رفتارهای سالم در زندگی روزمره است.

نکته جالب این‌جاست که پایان این ماه، یعنی ۲ مرداد (۲۴ ژوئیه)، مصادف با روز جهانی خودمراقبتی است. انتخاب این روز به این دلیل بوده که یادآور ۲۴ ساعته بودن نیاز به مراقبت از خود در هر روز زندگی است؛ یعنی خودمراقبتی، یک فعالیت لحظه‌ای نیست، بلکه سبک زندگی مداوم و آگاهانه است.

چه اقداماتی از سوی افراد جامعه، در زمره خودمراقبتی محسوب می‌شود؟

خودمراقبتی شامل مجموعه‌ای از اقدامات آگاهانه و مسئولانه است که فرد برای حفظ و ارتقای سلامت جسمی، روانی و اجتماعی خود انجام می‌دهد. این اقدامات می‌توانند به شکل‌های مختلفی در زندگی روزمره نمود پیدا کنند که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• رعایت بهداشت فردی و محیطی مانند شست‌وشوی صحیح دست‌ها، حفظ نظافت بدن، دهان و دندان، و تمیزی محل زندگی.
• تغذیه متعادل و سالم شامل مصرف روزانه میوه و سبزیجات، محدود کردن مصرف نمک، چربی و قند، و نوشیدن آب کافی.
• فعالیت بدنی منظم متناسب با سن، شرایط جسمی و سبک زندگی هر فرد؛ مانند پیاده‌روی روزانه، ورزش‌های سبک یا شرکت در برنامه‌های ورزشی منظم.
• خواب کافی و باکیفیت که یکی از ارکان سلامت روان و عملکرد مطلوب سیستم ایمنی بدن است.
• پیشگیری و مراقبت از بیماری‌ها از طریق انجام واکسیناسیون، غربالگری‌های دوره‌ای، معاینات منظم و توجه به علائم هشداردهنده بیماری‌ها.
• مدیریت استرس و سلامت روان با بهره‌گیری از روش‌های آرام‌سازی ذهن، حفظ تعادل کار و زندگی، برقراری روابط اجتماعی سالم و در صورت نیاز، مراجعه به متخصصان سلامت روان.
• مصرف مسئولانه داروها یعنی استفاده از دارو تنها با تجویز پزشک، رعایت دوز و مدت مصرف، و پرهیز از خوددرمانی.
• پرهیز از رفتارهای پرخطر مانند استعمال دخانیات، مصرف مواد مخدر، تغذیه ناسالم یا رانندگی بدون رعایت نکات ایمنی.
• افزایش دانش سلامت از طریق مطالعه منابع علمی معتبر، شرکت در برنامه‌های آموزشی سلامت‌محور و استفاده آگاهانه از فضای مجازی.

در حقیقت، خودمراقبتی یک مهارت زیربنایی برای داشتن زندگی سالم و پویا است و آموختن آن باید از سنین کودکی آغاز و در طول زندگی تقویت شود.

در همین راستا، برنامه جذب، سازماندهی و آموزش داوطلبان سلامت و سفیران سلامت به‌عنوان یکی از راهبردهای کلیدی ارتقای خودمراقبتی در سطح جامعه، از سال ۱۳۹۴ در دستور کار معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان قرار گرفته است. طی این سال‌ها، صدها نفر از شهروندان علاقه‌مند در گروه‌های سنی مختلف، به‌ویژه بانوان خانه‌دار، نوجوانان و دانش‌آموزان،طلاب، دانشجویان و کارکنان ادارات به‌عنوان سفیران و داوطلبان سلامت جذب شده‌اند و به‌صورت مستمر آموزش‌هایی در حوزه‌های تغذیه سالم، تحرک بدنی، سلامت روان، پیشگیری از بیماری‌ها و ارتقای مهارت‌های خودمراقبتی دریافت کرده‌اند. این افراد، به‌عنوان بازوان اجرایی نظام سلامت در محلات و جوامع محلی، نقش ارزشمندی در ترویج رفتارهای سالم و الگوسازی برای دیگران ایفا می‌کنند. 

گزارش اقدامات معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان در ماه جهانی خودمراقبتی

(۳ تیرماه تا ۲ مردادماه)

هم‌زمان با گرامی‌داشت ماه جهانی خودمراقبتی، معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان با هدف ارتقای سواد سلامت و ترویج رفتارهای سالم در جامعه، مجموعه‌ای از برنامه‌های متنوع آموزشی، فرهنگی و مشارکتی را طراحی و اجرا نمود.

مهم‌ترین محورهای این برنامه‌ها عبارتند از:

1. برپایی غرفه‌های سلامت در مراکز پرتردد شهری، میادین، نمازجمعه‌ها، مراکز خدمات جامع سلامت، با ارائه مشاوره تغذیه، کنترل فشار و قند خون، آموزش خودمراقبتی، سلامت روان و نمایش پوسترهای آموزشی.

2. اجرای پویش‌های آموزشی و رسانه‌ای در بستر فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی با شعار «آغازهای سالم، آینده‌ای امیدبخش»، تولید موشن‌گرافی، اینفوگرافی، پادکست و ویدیوهای کوتاه آموزشی با محوریت مهارت‌های خودمراقبتی.

3. برگزاری کارگاه‌ها و کلاس‌های آموزشی حضوری و آنلاین برای گروه‌های هدف شامل مادران، سالمندان، بیماران مزمن، دانش‌آموزان و نوجوانان، با همکاری واحدهای بهداشت روان، تغذیه، سلامت خانواده، بیماری‌ها و آموزش سلامت.

4. طراحی و اجرای مسابقات فرهنگی، هنری و ورزشی شامل:

   * مسابقه نقاشی و رنگ‌آمیزی با موضوع «من مراقب سلامتی‌ام هستم» ویژه کودکان

   * مسابقه عکس از سبک زندگی سالم در خانواده

   * مسابقه دل‌نوشته و خاطره‌نویسی درباره تجربه‌های خودمراقبتی

   * برگزاری پویش پیاده‌روی خانوادگی در برخی شهرستان‌ها با مشارکت شهرداری‌ها

   * رقابت‌های بین‌واحدی در مراکز بهداشتی با موضوع دانش خودمراقبتی

5. فعال‌سازی شبکه داوطلبان سلامت و سفیران نوجوان و دانش‌آموزی برای ترویج مفاهیم خودمراقبتی در سطح مدارس، مساجد، پایگاه‌های سلامت و محلات.

6. ارزیابی و غربالگری سلامت به‌صورت میدانی در حاشیه غرفه‌ها و مراکز خدمات، شامل تست قند و فشار خون، مشاوره تغذیه و روان، و ارجاع موارد نیازمند مراقبت بیشتر.

7. برگزاری نشست‌های تخصصی درون‌بخشی و بین‌بخشی برای هماهنگی، هم‌افزایی و استمرار فعالیت‌ها، با مشارکت کارشناسان بهداشتی، مدیران سلامت، معتمدین محلی و نهادهای همکار.

8. تقدیر از فعالان حوزه آموزش سلامت، مراقبین نمونه و سفیران سلامت برتر در پایان این ماه، با هدف انگیزه‌بخشی و ترویج تجارب موفق در ترویج خودمراقبتی.

این مجموعه اقدامات، در چارچوب رویکرد سلامت‌محور نظام ارائه خدمات بهداشتی، تلاش می‌کند تا با توانمندسازی آحاد جامعه در اتخاذ سبک زندگی سالم، زمینه‌ساز کاهش بیماری‌ها، ارتقاء کیفیت زندگی و افزایش خودکارآمدی در مراقبت از سلامت باشد.

 

گروه آموزش و ارتقاء سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان