به گزارش وبدا در همدان ،دانشجویان و پژوهشگران ایرانی با تکیه بر توانمندی‌های علمی خود، گام‌های مهمی در حوزه درمان سرطان برداشته‌اند. یکی از این پروژه‌هایی که  در دانشگاه علوم پزشکی همدان انجام شده و نویدبخش تولید واکسنی نوآورانه برای بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال است.

 در همین راستا با یکی از پژوهشگران موفق این حوزه در دانشگاه علوم پزشکی به گفت وگو نشسته که نتیجه را با هم می خوانیم :

در ابتدا خودتان را معرفی کنید؟

من علی سا خدادادی، دانشجوی دکتری رشته بیوتکنولوژی پزشکی در دانشگاه علوم پزشکی همدان هستم و چند سالی است که روی تولید واکسن‌های درمانی علیه سرطان کولورکتال فعالیت می‌کنم. 

ایده انجام این تحقیق از کجا شکل گرفت و چه چیزی باعث شد سراغ این موضوع بروید؟

ایده این تحقیق از دغدغه درمان مؤثرتر بیماران مبتلا به سرطان کولورکتال شکل گرفت. این سرطان در ایران شیوع بالایی دارد و با وجود پیشرفت‌های درمانی، بسیاری از بیماران در مراحل پیشرفته پاسخ مناسبی دریافت نمی‌کنند. بررسی مقالات علمی نشان داد که واکسن‌های درمانی، به‌ویژه واکسن‌های چنداپی‌توپی، می‌توانند پاسخ ایمنی اختصاصی و چندبعدی علیه سلول‌های سرطانی ایجاد کنند، اما اکثر تحقیقات در حد شبیه‌سازی‌های کامپیوتری باقی مانده‌اند. این پروژه با راهنمایی زنده‌یاد دکتر سعیدی‌جم آغاز شد و پس از درگذشت ایشان، با هدایت ارزشمند آقای دکتر سلیمانی‌بدیع ادامه یافت.

 واکسنی که روی آن کار می‌کنید، پیشگیرانه است یا درمانی؟

این واکسن درمانی (Therapeutic) است و هدف آن تقویت سیستم ایمنی بیماران برای شناسایی و از بین بردن سلول‌های سرطانی موجود در بدن است.

این تحقیق در چه مرحله‌ای است؟

پژوهش در حال حاضر مرحله آزمایش‌های حیوانی (in vivo) را پشت سر گذاشته است. طراحی واکسن ابتدا در سطح بیوانفورماتیکی انجام شد، سپس ژن مربوطه کلون‌سازی و پروتئین آن بیان شد و در نهایت اثرات آن روی مدل موشی سرطان کولورکتال (CT26) ارزیابی گردید.

آیا از مدل‌های حیوانی یا سلولی استفاده کردید و نتایج اولیه چه بود؟

بله، از هر دو مدل سلولی و حیوانی استفاده شد. در مرحله سلولی، ایمنی و سمیت واکسن بررسی شد و هیچ‌گونه سمیت مشاهده نشد. در مدل حیوانی، واکسیناسیون باعث کاهش قابل‌توجه حجم تومورها، افزایش بقا و فعال‌سازی سایتوکاین‌های ایمنی مانند IL-4 و IL-10 شد. بررسی‌های بافت‌شناسی نیز نشان داد ساختار طبیعی اندام‌ها حفظ شده و نکروز بافتی تقریباً مشاهده نشد.

چه چالش‌های علمی یا فنی در مسیر تحقیق داشتید و چگونه برطرف شدند؟

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، تلفیق داده‌های بیوانفورماتیکی با نتایج تجربی واقعی بود. پیش‌بینی‌های نرم‌افزاری گاهی با رفتار واقعی پروتئین در محیط آزمایشگاهی تفاوت داشت. برای حل این مشکل، از چندین پایگاه داده و الگوریتم موازی استفاده شد و ۱۶ سازه مختلف طراحی شد تا بهترین گزینه انتخاب شود و داده‌ها با آزمایش‌های بیان و خالص‌سازی پروتئین اعتبارسنجی گردید.

همکاری با چه مراکز و اساتیدی انجام شده است؟

اساتید راهنما  بنده  آقای دکتر سلیمانی‌بدیع و خانم دکتر نجفی بوده‌اند و اساتید مشاور نیز آقایان دکتر افشار، دکتر علیرضا زمانی و خانم دکتر دلیر هستند. بخش‌های آزمایشگاهی و حیوانی با همکاری گروه بیوتکنولوژی پزشکی، آزمایشگاه‌های بیوتکنولوژی دارویی، اتاق کشت دانشکده داروسازی و واحد حیوانات آزمایشگاهی دانشگاه انجام شده است.

 این واکسن در صورت موفقیت چه زمانی می‌تواند وارد مرحله بالینی شود؟

اگرچه هنوز در مراحل اولیه هستیم، نتایج به‌دست‌آمده بسیار امیدوارکننده‌اند. برای ورود به فاز بالینی، آزمایش‌ها باید در مدل‌های حیوانی متنوع‌تر، رده‌های سلولی انسانی و مدل‌های Humanized تکرار و تأیید شوند. همچنین پنل کامل تست‌های ایمنی و ایمن‌زایی باید اجرا گردد. با حمایت مالی و زیرساختی مناسب، پیش‌بینی می‌شود طی حدود ۵ سال آینده امکان ورود به مرحله پیش‌بالینی گسترده و فاز نخست کارآزمایی بالینی فراهم شود.

 توضیح کلی درباره طرح تحقیقاتی  که انجام دادید بفرمایید؟

تحقیق ما بر تولید واکسن مولتی‌اپی‌توپی علیه سرطان کولورکتال متمرکز است، این سرطان یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در جهان و از نظر مرگ‌ومیر در غرب کشور بسیار خطرناک است،هدف ما ارائه درمان مؤثر با کمترین آسیب جانبی است، برخلاف روش‌های سنتی که تنها یک سلول یا آنتی‌ژن سرطانی را هدف قرار می‌دهند، واکسن مولتی‌اپی‌توپی چندین هدف را همزمان مورد حمله قرار می‌دهد و احتمال عود بیماری را کاهش می‌دهد؛ پس از طراحی بیوانفورماتیکی، پروتئین‌ها سنتز و در باکتری تولید و خالص‌سازی شد؛ پس از تست‌های امنیتی، واکسن به موش‌های مبتلا به سرطان کولورکتال تزریق شد و حدود ۸۰ درصد کاهش حجم تومورها مشاهده گردید، این مرحله ابتدایی، نخستین قدم در مسیر تولید واکسن‌های درمانی است که می‌تواند جان هزاران نفر را نجات دهد.

 نتیجه‌گیری: بر اساس داده‌های اولیه in vitro و in vivo، این واکسن از نظر ایمنی، پایداری و توانایی تحریک پاسخ ایمنی، پتانسیل بالایی برای ادامه مسیر پیش‌بالینی دارد و می‌تواند به یک گزینه درمانی مؤثر در آینده تبدیل شود.