به گزارش وب‌دا همدان، بیماری پارکینسون یکی از اختلالات شایع سیستم عصبی است که به‌ویژه در سنین بالا بروز می‌کند و با اختلال در حرکات بدنی، لرزش، سفتی عضلات و کندی حرکت شناخته می‌شود. به مناسبت روز جهانی پارکینسون، در گفت‌وگویی اختصاصی با دکتر مهیار معتقد، نورولوژیست و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان، به بررسی ابعاد مختلف این بیماری، راه‌های تشخیص، درمان و مراقبت از بیماران مبتلا پرداخته‌ایم.

سؤال: دکتر معتقد، در ابتدا بفرمایید بیماری پارکینسون چیست و چه عواملی باعث بروز آن می‌شود؟

پارکینسون یک بیماری مزمن و پیشرونده عصبی است که به‌دلیل کاهش سلول‌های تولیدکننده دوپامین در بخشی از مغز به نام «سابستانشیا نیگرا» رخ می‌دهد. دوپامین ماده‌ای شیمیایی در مغز است که نقش مهمی در کنترل حرکات دارد. کاهش آن موجب بروز علائمی مانند لرزش، سفتی عضلات، کندی حرکت و اختلال در تعادل می‌شود. علت دقیق مرگ این سلول‌ها هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در آن نقش دارند.

سؤال: این بیماری معمولاً در چه سنی بروز می‌کند و آیا فقط افراد مسن در معرض آن هستند؟

شیوع بیماری بیشتر در افراد بالای ۶۰ سال است، اما در برخی موارد نادر، نوعی از بیماری به نام پارکینسون زودرس در افراد زیر ۴۰ سال نیز دیده می‌شود. عوامل خطر شامل سن بالا، سابقه خانوادگی، تماس با سموم و آفت‌کش‌ها و حتی ضربه به سر هستند.

سؤال: چه علائمی باید ما را نسبت به احتمال ابتلا به پارکینسون مشکوک کند؟

علائم اولیه معمولاً خفیف هستند و به تدریج پیشرفت می‌کنند. مهم‌ترین علائم شامل لرزش دست در حالت استراحت، کندی حرکت (برادی‌کینزی)، سفتی عضلات و ناپایداری وضعیت بدن است. برخی بیماران در ابتدای بیماری تنها با تغییرات جزئی در دستخط یا حالت صورت مراجعه می‌کنند. علائم غیرحرکتی مانند افسردگی، اختلال خواب، کاهش حس بویایی و یبوست نیز ممکن است قبل از بروز علائم حرکتی ظاهر شوند.

سؤال: آیا پارکینسون قابل درمان است؟

در حال حاضر درمان قطعی برای پارکینسون وجود ندارد، اما با استفاده از داروها می‌توان علائم بیماری را کنترل و کیفیت زندگی بیماران را به‌طور قابل توجهی بهبود بخشید. دارویی مانند لوودوپا که به‌عنوان پیش‌ماده دوپامین عمل می‌کند، از داروهای اصلی درمان است. همچنین داروهای دیگری مانند آگونیست‌های دوپامین، مهارکننده‌های COMT و MAO-B نیز بسته به شرایط بیمار تجویز می‌شوند.

سؤال: آیا عمل جراحی هم در درمان بیماران پارکینسون کاربرد دارد؟

 بله، در مواردی که پاسخ به درمان دارویی ضعیف شده یا نوسانات شدید دارویی وجود دارد، از روش جراحی «تحریک عمقی مغز» یا DBS (Deep Brain Stimulation) استفاده می‌شود. این روش به کمک الکترودهایی که در مناطق خاصی از مغز کاشته می‌شود، باعث کاهش علائم حرکتی می‌شود، اما جایگزین دارو نیست.

سؤال: نقش توانبخشی و مراقبت‌های غیر دارویی در مدیریت این بیماری چیست؟

نقش توانبخشی بسیار کلیدی است. فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی در بهبود تحرک، حفظ استقلال بیماران و جلوگیری از عوارض ناشی از بی‌تحرکی نقش مهمی دارند. ورزش منظم، حفظ رژیم غذایی سالم، خواب کافی و شرکت در فعالیت‌های اجتماعی به کنترل بیماری کمک می‌کند. همچنین آموزش به خانواده‌ها جهت مراقبت مناسب از بیمار اهمیت ویژه‌ای دارد.

سؤال: آیا بیماری پارکینسون می‌تواند باعث زوال عقل یا مشکلات روانی شود؟

در مراحل پیشرفته، برخی بیماران ممکن است دچار زوال شناختی، افسردگی، اضطراب یا حتی توهم شوند. این علائم به دلیل پیشرفت بیماری در سایر بخش‌های مغز یا عوارض دارویی رخ می‌دهد. پیگیری منظم توسط نورولوژیست و در موارد لازم همکاری روان‌پزشک می‌تواند کمک‌کننده باشد.

سؤال: چه توصیه‌ای به خانواده‌ها و مراقبان بیماران پارکینسون دارید؟

 بیماران پارکینسون نیازمند حمایت عاطفی، اجتماعی و فیزیکی‌اند. توصیه می‌کنم خانواده‌ها با آگاهی از روند بیماری و مشارکت در روند درمان، به بهبود کیفیت زندگی بیمار کمک کنند. تنظیم محیط منزل برای کاهش خطر زمین خوردن، صبر در مواجهه با کندی گفتار یا حرکت، و تشویق بیمار به ادامه فعالیت روزمره از اقدامات مؤثر است.

سؤال پایانی: آینده درمان پارکینسون را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

تحقیقات زیادی در زمینه روش‌های نوین مانند درمان‌های سلولی، ژن‌درمانی و داروهای جدید در جریان است. امید می‌رود در آینده نزدیک، روش‌های مؤثرتری برای درمان و حتی پیشگیری از بیماری پارکینسون در دسترس قرار گیرد. آگاهی عمومی، غربالگری زودهنگام و دسترسی به مراقبت‌های تخصصی از مهم‌ترین عوامل کنترل این بیماری است.