به گزارش روابط عمومی دانشکده پیراپزشکی، اشعه‌ها بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی ما هستند؛ از نور خورشید که زمین را گرم می‌کند تا امواج رادیویی که گوشی‌هایمان را به هم متصل می‌کنند، اما همه اشعه‌ها بی‌خطر نیستند و گاهی ناگزیریم برای درمان تشخیص و بیماری ها با آن مواجه شویم. پس باید اشعه‌ها را بشناسیم، فواید آنها را بدانیم و یاد بگیریم چطور ایمن کنارشان زندگی کنیم. به همین دلیل گفت وگویی با دکتر سلمان جعفری مدیر گروه آموزشی تکنولوژی پرتوشناسی دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی همدان ترتیب داده ایم.

❓سلام آقای دکتر جعفری ممنون از وقتی که در اختیار ما قرار دادید. برا اولین سوال بفرمایید اشعه چیست و چه انواعی دارد؟

    _  سلام و روزتون بخیر، اشعه امواج یا ذراتی پرانرژی هستند که از منبع خود منتشر می‌شوند. ما در دنیایی زندگی می¬کنیم که در امواج مختلف غوطه ور هستیم. امواج از نظر ضرر برای انسان به دو دسته یونیزان و غیر یونیزان تقسیم می‌شوند. طبق مطالعاتی که تا حالا انجام شده امواج غیر یونیزان از نظر سرطان زایی سالم و تقریبا بدون خطرند. اما امواج یونیزان خطرناک هستند. بیشتر پرتوهایی که وجود دارند در دسته غیر یونیزان قرار می¬گیرند و طیف پرتوهای یونیزان محدود تر است.

 

❓به طور ویژه اشعه‌های حوزه رادیولوژی و دستگاه های این حوزه رو برای ما بیان می کنید؟

   _ به طور کلی در تصویربرداری پزشکی هم از پرتوهای یونیزان استفاده می شود و هم غیر یونیزان؛ اما تعداد روش های تصویربرداری که از پرتوهای یونیزان بهره می برند خیلی بیشتر است. پرتوهای یونیزان درتصویربرداری پزشکی یا ایکس است و یا گاما. دستگاه هایی که از پرتو ایکس استفاده می کنند شامل رادیوگرافی، ماموگرافی، فلوروسکوپی، سنگ شکن، آنژیوگرافی،سنجش تراکم استخوان، دستگاه های رادیولوژی دندانپزشکی و سی تی اسکن هستند. تعداد دستگاه هایی که با گاما کار می کنند کمتر است و شامل دوربین گاما، spect و pet اسکن است که جز پزشکی هسته ای محسوب می شود . دستگاه های اندوسکوپی و ام آر آی نیز از پرتو غیر یونیزان استفاده می کنند.

 

❓اشعه‌ها برای ما چه فوایدی دارند؟

  _ پرتوهای یونیزان و غیریونیزان در حیطه تشخیص و درمان، کاربردهای فراوانی دارند، علاوه بر آن در زمینه های دیگر مانند استرلیزاسیون،گیت های بازرسی فرودگاه ها، ترانزیت کامیون ها و آزمایشگاه های تشخیصی، مخابرات و .. از پرتوها استفاده می‌شود. اشعه ایکس سالانه جان میلیون‌ها نفر را با تشخیص زودرس نجات می‌دهد. در واقع اشعه ها در کاربرد پزشکی، رادیوگرافی، سی‌تی‌اسکن، پرتودرمانی سرطان،ارتباطات، ماهواره،انرژی راکتورهای هسته‌ای و علوم طیف‌سنجی مفید هستند و در عصر امروز بهره گیری از آنها ضروری و مهم است.

 

❓آیا همه اشعه ها مضر هستند کجا ها و کدام اشعه ها ممکن است به ما آسیب برسانند؟

  _ وقتی در مورد مضرات پرتوها صحبت می شود، بیشتر جنبه سرطان طایی آن مد نظر است؛ علاوه بر آن پرتوها ممکن است با اثرات دیگری مانند ایجاد گرما به بافت های بدن آسیب برسانند . پرتوهای ایکس و گاما در دزهای خیلی بالا اثرات حاد پرتویی ایجاد می کنند ولی در کل بسیار از پرتوها خطر جدی برای بدن ایجاد نمی کنند. نکته مهم هنگام استفاده از پرتوهای یونیزان در تصویربرداری رعایت قانون ALARA است. یعنی با کمترین دز موجه یک تصویر با کیفیت قابل قبول گرفته شود. در دزهای پایین پرتو که در تصویربرداری معمول جذب بدن بیمار می شود اثرات قطعی و حاد پرتویی مشاهده نمی شود. در دزهای بالاتر اثرات قطعی مانند سوختگی پوست، کاتاراکت، عقیمی موقت یا دائم و ... مشاهده می گردد که این اثرات دارای آستانه دز هستند.

 

❓دیدگاه و حوزه رشته تکنولوژی پرتوشناسی یا همون رادیولوژی در حوزه شناخت و حفاظت از اشعه ها چطوره ؟

   _ در رادیولوژی جهت حفاظت اشعه از سه اصل رعایت فاصله، کاهش زمان مواجهه و استفاده از شیلد(سپر محافظتی) دربرابر پرتوهای یونیزان استفاده می شود و تمام پرتوکاران ملزم به رعایت این اصول هستند. علاوه بر آن، دز دریافتی پرتوکاران دایما به صورت فردی مانتیتورینگ می شود که بالاتر از حد مجاز نشود. در مورد بیماران که تحت تابش پرتوهای یونیزان دستگاه های تصویربرداری قرار می-گیرند، رعایت اصل ALARA ضروری است یعنی تا حد ممکن دز بیمار، ضمن حفظ کیفیت قابل قبول تصویر کاهش یابد.

 

❓راهکارهای محافظت از خودمون در برابر اشعه های مضر چیه؟ 

  _ رعایت سه اصل حفاطت از پرتو یعنی افرایش فاصله از منبع پرتو، کاهش زمان مواجهه و حفاظ الزامی است. در کل حداقل مواجهه با پرتو بسیار مهم و ضروری است. خوشبختانه به صورت کلی افراد در زندگی روزانه در معرض مواجهه با پرتوهای یونیزان نیستند و مقدار این پرتوها در سطح شهرها و روستاها خیلی کم است که به ان پرتوزمینه گفته می¬شود که ناشی از ساطع شدن پرتوهای گاما توسط عناصر رادیواکتیو موجود در پوسته زمین با طول عمر خیلی بالا مانند اورانیوم است. در صورت مواجهه با دوزهای بالا پرتوهای گاما یا سایر پرتوهای یونیزان که در موارد خاص مانند حوادث پرتویی اتفاق می افتد باید سریع محل را ترک کرده لباس هایی رویی و قسمت هایی از بدن که الوده شده است را با اب فراوان بشوریم بعد از ان نیاز است بدن فرد تحت دزیمتری قرار گیرد. علاوه بر ان نباید اجازه ورود موارد رادیواکتیو به بدن داده شود. در صورت آلودگی داخلی(بلع گوارشی) نیاز به شستشوی معده وجود دارد که باید مداخلات پزشکی انجام شود.

 

 ❓چطور میتوانیم آگاهی بخشی عموم جامعه رو در خصوص این جمله که "از اشعه های بهره مند شوید، اما راهکارهای حفاظت دربرابر آن را نیز بدانیم " افزایش بدیم؟

    _ افزایش آگاهی جامعه در این خصوص نیازمند استفاده از علم و تجربه از متخصصین فیزیک پزشکی است که از طریق رسانه های عمومی، سمینارها و شبکه های اجتماعی می توان برنامه ریزی لازم را انجام داد و گام های موثری را برداشت.

 

❓ چطور می توانیم از اشعه ها بهره مند شویم ؟

   _  "اشعه می تواند برای ما مفید باشد، اگر فاصله، زمان و سپر را رعایت کنیم." توصیه بنده این است که تا حد امکان و در موارد غیر ضرور از اشعه ها دور باشیم اما در صورتی که برای تشخیص، درمان و امور مهم و ضروری در معرض پرتو قرار بگیریم، مانند تصویربرداری پزشکی ، اصول حفاظت در برابر اشعه که الزامی است را حتما و حتما رعایت کنیم.