به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشتی دانشگاه،  اختلالات بسیاری ممکن است موجب زوال عقل شود از جمله صدمات مغزی، تومورهای مغزی، ایدز، مصرف الکل و برخی داروها، اختلالات عروقی مغز و افزایش سن. یکی از انواع دمانس که به دنبال افزایش سن و در سنین سالمندی ممکن است بوجود آید آلزایمر است.

علت اصلی این بیماری از بین رفتن ارتباط بین سلول­های عصبی (نورون) است به طوری که  اطلاعات نمی‌توانند به‌راحتی بین مناطق مختلف مغز و همچنین بین عضلات و اندام‌ها عبور کنند، بنابراین علاوه بر مشکلات مغزی مثل اختلال حافظه، سایر مشکلات رفتاری و حرکتی هم به وجود خواهند آمد. 

 علائم آلزایمر به مرور پیشرفت می‌کند. بنابراین، درمان آلزایمر می‌تواند نقش مؤثری بر کیفیت زندگی داشته باشد متاسفانه در صورت عدم درمان، کیفیت زندگی بیماران به شدت افت می کند.

تاثیر آلزایمر بر روی افراد متفاوت است، ممکن است بر روی فردی به صورت خفیف بروز کند و گاهی هم ممکن است در فرد دیگری با علائم سریع شروع شود. بنابراین درمان به موقع این بیماری نقش بسزایی بر کیفیت زندگی خواهد داشت.

آنچه مهم است این است که برخی علائم با سایر اختلالات مثل افسردگی مشابهت داشته و برای تشخیص قطعی مراجعه به پزشک ضروریست.

 

**عوامل موثر بر بروز بیماری

• سن: بیشتر افراد مبتلا، بالای ۶۵ سال دارند.
• سابقه خانوادگی: اگر یکی از اعضای خانواده به این بیماری مبتلا باشد، درصد ابتلا بالا می‌رود.
• ژنتیک و وجود برخی ژن‌های خاص: ژنی به نام آپولیپوپروتئین، می‌تواند دلیلی بر بروز بیماری آلزایمر باشد. البته همه افرادی که دارای این ژن هستند، درگیر این بیماری نمی‌شوند. با انجام یک آزمایش خون می‌توان از وجود این ژن آگاه شد و در صورت لزوم روش‌های پیشگیری را در برنامه سلامت خود گنجانید.

**علائم و نشانه­ ها

بیماری آلزایمر یک بیماری پیشرونده است که به مرور زمان، آسیب‌های بیشتری بر جای می‌گذارد. علائم شایع آلزایمر شامل از دست دادن حافظه، مشکلات زبانی و رفتارهای تکانشی یا غیرقابل پیش‌بینی است. در سالمندان موجب ناتوانی در برقراری ارتباط با دیگران، عدم توانایی انجام کارهای شخصی و وابستگی به دیگران جهت مراقبت، مشکلات حافظه و عدم یادآوری موضوعات اخیر خواهد شد.

  برخی علائم و نشانه ها هشداردهنده هستند و در صورت مشاهده آن­ها باید به شروع این بیماری شک کرده هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کرد مانند:

1.  از دست دادن حافظه

• تکرار یک سوال یا مکالمه
• فراموش کردن مکان اشیا
• فراموش کردن رویدادها و قرار‌ها
• سرگردانی یا گم شدن

1. 2. اختلالات شناختی

فرد ممکن است، در استدلال کارهای پیچیده یا قضاوت کردن در مورد حوادث و موقعیتها دچار مشکل شود. مثلاً:

• متوجه خطرات احتمالی یک رفتار نشود مثل عبور از خیابان بدون توجه به خطر تصادف
• در ارتباط با مسائل مالی سردرگم باشد مثل پرداخت قبض
• به درستی و سریع نمی­تواند تصممیم­گیری کند
• در انجام کار‌های روزانه چند مرحله‌ای، مثل لباس پوشیدن ناتوان گردد
• اختلال در آگاهی نسبت به اشخاص، زمان و مکان پیدا می­کند
• ممکن است در صحبت کردن مثل هجی کردن کلمات یا در نوشتن دچار مشکل شود

2. تغییر شخصیت یا رفتار

فرد ممکن است حساس و زودرنج شود به طوری که بیشتر از گذشته از موضوعات مختلف ناراحت می‌شود. نگران، مضطرب، بی­قرار یا عصبانی است. علاقه و انگیزه‌ای که در گذشته نسبت به برخی از افراد یا موضوعات داشته، از دست می‌دهد. توانایی همدلی ندارد و ممکن است دچار رفتار اجباری، وسواسی شده یا رفتارهای خارج از عرف و شئونات اجتماعی از خود نشان دهد.

**مراحل بیماری آلزایمر

1. در این مرحله تقریبا علامتی وجود ندارد، اما شاید بر اساس سابقه خانوادگی بتوان مواردی را تشخیص داد.
2. در این مرحله علائم فراموشی آلزایمر کم‌کم خود را نشان می‌دهند.
3. در این مرحله، اختلالات جسمی و روانی خفیف، مانند کاهش حافظه و تمرکز در فرد ظاهر می‌شوند که ممکن است، توسط نزدیکان قابل مشاهده باشند.
4. آلزایمر در این مرحله تشخیص داده می‌شود اما علائم آن هنوز هم خفیف است. از دست دادن حافظه و عدم توانایی تمرکز بر روی کار‌های روزمره مشهود است.
5.  علائم آلزایمر در این مرحله توسط نزدیکان و مراقبان کاملا مشهود است و می‌توانند به فرد مبتلا کمک کنند که برای درمان اقدام کند.
6. در این مرحله فرد مبتلا به بیماری آلزایمر ممکن است که برای غذا خوردن و لباس پوشیدن به کمک اطرافیان نیاز داشته باشد.
7. در این مرحله که آخرین و شدیدترین مرحله از آلزایمر است، فرد درگیر علائم شدید آلزایمر شده و از انجام هرکاری ناتوان است. در این مرحله فرد نیازمند مراقبت ۲۴ ساعته می­باشد.

 

**تشخیص بیماری آلزایمر

با مشاهده علائم و نشانه­های هشداردهنده جهت پیشگیری‌ از وقوع بیماری شدید باید از پزشک کمک گرفت. پزشک با گرفتن شرح حال بیمار (شامل سابقه پزشکی خانوادگی، سایر شرایط سلامتی فرد در گذشته و حال، مصرف داروها، مواد و الکل، رژیم غذایی، سایر عادت‌های زندگی) و انجام معاینات و آزمایشات لازم مشکل فرد را تشخیص خواهد داد.

**درمان آلزایمر

همان‌طور که راه قطعی برای تشخیص بیماری آلزایمر وجود ندارد، راه درمان قطعی هم وجود نخواهد داشت. اما با این حال، پزشک برای کمک به بیمار و بازگردندان او به زندگی عادی از برخی درمان‌های دارویی  و غیر دارویی استفاده خواهد کرد. درمان­های غیردارویی شامل اصلاح سبک زندگی و درمانهای رفتاری است مانند:

• تمرکز لازم بر وظایف روزمره
• استراحت به موقع و کافی روزانه
• مصرف ویتامین E (تحت نظر پزشک مصرف شود)

**پیشگیری از آلزایمر

راه تشخیص و درمان قطعی برای آلزایمر وجود ندارد. اما راهکارهای زیر می­تواند از بروز این بیماری پیشگیری کرده آن را به تعویق انداخته یا سرعت پیشرفت را کند نماید:

• ترک سیگار و دخانیات
• ورزش و فعالیت بدنی منظم
• تمرین‌های شناختی جهت تقویت حافظه (مطالعه کردن، کم کردن تماشای تلویزیون، کاهش استفاده از موبایل و اینترنت و فضای مجازی)
• رژیم غذایی صحیح (کاهش مصرف چربی و گوشت قرمز، مصرف میوه و سبزیجات تازه، مصرف مغزدانه­ها و ...)
• مصرف آنتی‌اکسیدان در برنامه غذایی
• زندگی فعال اجتماعی

                                                                    

                                                                           دکتر مهتا سنگستانی

                                   رئیس گروه سلامت میانسالان و سالمندان معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان