به گزارش وب‌دا همدان، دکتر صفورا یغمایی، عضو هیأت علمی گروه آموزشی مدیریت و روان‌پرستاری، در گفت‌وگو با روابط عمومی دانشکده پرستاری و مامایی اظهار کرد: طبق گزارش‌ها، سن شروع مصرف مواد مخدر در ایران به حدود ۹ سال کاهش پیدا کرده است؛ این موضوع زنگ خطری جدی برای جامعه محسوب می‌شود و نشان می‌دهد که اقدامات پیشگیرانه باید از سنین پایین‌تر آغاز گردد.

 وی افزود: عملکرد خانواده تأثیر قابل توجهی در گرایش نوجوانان به اعتیاد دارد. خانواده‌هایی که ارتباطات قوی و حمایت‌گرانه دارند، نقش مهمی در پیشگیری از اعتیاد فرزندان خود ایفا می‌کنند. نوجوانان ممکن است به دلیل استرس‌های تحصیلی، مشکلات خانوادگی یا فشارهای اجتماعی به مصرف مواد مخدر روی بیاورند که این عوامل روانی می‌توانند زمینه‌ساز اعتیاد باشند. در این میان، نمی‌توان تأثیر فشار همسالان را در این پدیده نادیده گرفت. اما راهکارهایی نیز وجود دارند که شامل: آموزش مهارت «نه گفتن، افزایش عزت‌نفس و الگوی خوب همسالان است.

دکتر یغمایی تأکید کرد: فشار همسالان (Peer Pressure) یکی از مهم‌ترین و پنهان‌ترین عوامل سوق‌دهنده نوجوانان به سمت تجربه و سپس اعتیاد به مواد مخدر است. در سنین نوجوانی، فرد بیشتر تحت تأثیر هم‌سالان خود قرار دارد تا والدین، چرا که برای شکل‌گیری هویت خود، نیاز به تعلق دارد. اگر پذیرش در جمع دوستان مشروط به همراهی در مصرف مواد باشد، ممکن است نوجوان به آن تن بدهد. بسیاری از نوجوانان از مضرات مصرف مواد آگاه هستند، اما از ترس حذف شدن از گروه یا دریافت برچسب‌های منفی، از گفتن «نه» خودداری می‌کنند. در این دوران، بخش تصمیم‌گیری مغز (لوب پیش‌پیشانی) هنوز به‌طور کامل رشد نکرده است؛ این مسئله باعث می‌شود هیجان‌محوری، لذت‌جویی و تصمیم‌گیری‌های آنی بر عقلانیت غلبه کند.

 وی همچنین به نقش محتوای رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در نگرش نوجوانان نسبت به مصرف مواد مخدر اشاره کرد و گفت: دسترسی به مواد مخدر یا تبلیغ انواع جدید آن از طریق فضای مجازی، ساده‌تر از همیشه شده است. نوجوانان گاهی فقط به‌خاطر تجربه‌جویی و بدون آگاهی، وارد چرخه مصرف می‌شوند. نمایش مصرف مواد به‌عنوان یک رفتار جذاب یا معمولی می‌تواند خطرناک باشد و باید با آگاهی‌بخشی با آن مقابله کرد.

 دکتر یغمایی خاطرنشان کرد: فشار تحصیلی و کنکور، خطری پنهان و بزرگ است. نوجوانانی که زیر بار اضطراب کنکور قرار دارند، گاهی برای تمرکز بیشتر، ناخواسته به داروهای محرک مانند ریتالین یا قرص‌های ADHD روی می‌آورند. در برخی خانواده‌ها، فرهنگ سکوت باعث می‌شود نوجوان به‌جای درخواست کمک، به سمت مصرف مواد برود.

 وی همچنین تبیین کرد: پیشگیری از اعتیاد نوجوانان نیازمند همکاری خانواده‌ها، مدارس، رسانه‌ها و نهادهای دولتی است. برنامه‌های جامع پیشگیری باید با مشارکت تمام این بخش‌ها، برای کودکان زیر ۹ سال طراحی و اجرا شوند. متأسفانه هنوز بسیاری از مدارس آموزش مهارت‌های زندگی را جدی نمی‌گیرند و مهارت‌هایی مانند «نه گفتن»، «حل مسئله» و «مدیریت هیجانات» به‌طور مؤثر آموزش داده نمی‌شود.

 عضو هیأت علمی دانشکده پرستاری و مامایی همچنین به تحولات دنیای مواد مخدر در سال‌های اخیر اشاره کرد و گفت: دیگر فقط تریاک، هروئین و شیشه نیست. حالا مواد مخدر جدید، پنهان، فریبنده و حتی شیک وارد میدان شده‌اند که نوجوانان و جوانان را هدف گرفته‌اند.

وی تشریح کرد: برخی از مواد مخدر نوظهور شامل موارد زیر هستند:

• اسپایس (Spice) / K2: شبیه ماری‌جوانا اما مصنوعی و بسیار خطرناک‌تر- نمک حمام (Bath Salts): مواد محرک مصنوعی با تأثیراتی شبیه کوکائین، توهم‌زا و گاه مرگ‌آور. - فلاکا (Flakka): موجب توهمات شدید، پرخاشگری و حتی خودزنی می‌شود.   وی اشاره کرد که گل یا ماری‌جوانا با THC بالا در بین نوجوانان بخصوص جمع‌های دوستانه و دانشجویی محبوبیت پیدا کرده است اما مصرف این ماده می‌تواند ریسک ابتلا به اسکیزوفرنی، سایکوز و اختلالات حافظه را در نوجوانان افزایش دهد. نوجوانان اغلب تصور می‌کنند ماری‌جوانا بی‌خطر است، در حالی‌که مصرف مداوم آن می‌تواند منجر به روان‌پریشی شود. همچنین تنباکوی الکترونیکی و مایعات حاوی THC مورد توجه نوجوانان قرار گرفته است. بسیاری فکر می‌کنند ویپ کردن (Vaping) بی‌ضرر است، اما برخی از این محصولات حاوی نیکوتین یا ماری‌جوانای مایع هستند و با طعم‌های فریبنده، نوجوانان را به مصرف ترغیب می‌کنند.

 یغمایی ادامه داد: نکته بسیار مهم عدم آگاهی نوجوانان از ماهیت مواد جدید هست.بسیاری نمی‌دانند چیزی که مصرف می‌کنند دقیقاً چه چیزی هست فقط دنبال «هیجان، فرار از اضطراب یا تأیید جمع» هستند. مواد مخدر امروز، اسم ندارند، بوی خاصی ندارند، و حتی گاهی نسخه‌ دارند. نوجوانی که دنبال کشف خودش است، ممکن است با یک پک ساده، خودش را گم کند.

 دکتر یغمایی در پایان تأکید کرد: پیشگیری از اعتیاد نوجوانان تنها یک مداخله بهداشتی نیست، بلکه ضرورتی روانی و اجتماعی برای حفظ آینده یک ملت است. هر نوجوان نجات‌یافته، یک نسل سالم را تضمین می‌کند.