توضیحات پرنیان محمدی کارشناس امور دارویی معاونت غذا و داروی
دانشگاه را در این مقاله بخوانید.

به گزارش پایگاه خبری وب‌دا در همدان به نقل از روابط عمومی معاونت
غذا و داروی دانشگاه، آنتی بیوتیک‌ها داروهایی هستند که در بدن علیه عفونت‌های باکتریایی
مبارزه می‌کنند.

پنی سیلین اولین آنتی بیوتیک کشف شده بود که در سال 1928 توسط الکساندر
فلمینگ کشف گردید. این آنتی بیوتیک در طول جنگ جهانی دوم بسیار مورد استفاده قرار گرفت.
با کشف آنتی بیوتیک‌ها، انقلابی در حوزه‌ی پزشکی ایجاد شد که به درمان بسیاری از عفونت‌های
کشنده کمک کرد.

اکنون صدها نوع آنتی بیوتیک وجود دارد که در چندین دسته طبقه‌بندی می‌شوند.
برخی آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان طیف وسیعی از عفونت‌های باکتریایی موثر هستند اما برخی
از این نوع داروها نیز تنها بر روی گونه‌ی خاصی از باکتری‌ها تاثیر دارند.

متاسفانه امروزه عده‌ی زیادی از افراد بدون تجویز پزشک و خودسرانه به
مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها می‌پردازند. اما این کار عواقب زیادی را به دنبال دارد. به طور
مثال مصرف آنتی بیوتیک ممکن است باعث ایجاد عوارضی مانند ناراحتی معده، اسهال، آسیب
شنوایی و آسیب کلیوی شود. از طرف دیگر مصرف خودسرانه و بدون تجویز پزشک می‌تواند باعث
ایجاد مقاومت دارویی شود که موضوع بسیار نگران‌کننده‌ای است. در مواردی که می توان
آنتی بیوتیک ها را برای استفاده انسان یا دام بدون نسخه پزشک خریداری کرد، ظهور و گسترش
مقاومت بدتر می شود. به همین ترتیب، در کشورهایی که دستورالعمل استاندارد درمانی ندارند،
آنتی بیوتیک ها اغلب توسط کارکنان بهداشت و دامپزشکان بیش از حد تجویز می شوند و بیش
از حد توسط مردم استفاده می شوند.

ایران یکی از کشورهایی است که
با تجویز بیش از اندازه آنتی بیوتیک ها روبروست و مصرف آنتی‌بیوتیک در این کشور تقریباً
برابر با کل مصرف آن در اروپاست. مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران 16 برابر استاندارد جهانی
است.

بدون اقدام فوری درمقابل مقاومت آنتی بیوتیکی، ما به سمت دوران پیش از
ظهور آنتی بیوتیک برمی گردیم که در آن عفونت های شایع و جراحات جزئی می توانند بار
دیگر باعث مرگ شود.

مقاومت باکتری در برابر آنتی بیوتیک دقیقا چه مفهومی دارد؟

مقاومت به آنتی بیوتیک زمانی رخ می‌دهد که باکتری قادر باشد در حضور یک
یا چند آنتی بیوتیک همچنان به زنده ماندن و رشد ادامه دهد. در این صورت با وجود مصرف
دارو، بازهم علائم بیماری شدت می‌یابند و باکتری‌های مقاوم همچنان باعث ایجاد عفونت
می‌شوند.

بدون وجود آنتی بیوتیک‌های موثر، مشکلات زیادی برای بیماران و جوامع به
وجود خواهد آمد. به طور مثال عفونت‌های شایعی مانند ذات الریه باکتریایی، تهدیدکننده‌ی
زندگی‌ می‌شوند، اقداماتی مانند جراحی قلب باز بسیار خطرآفرین خواهد شد و آمار مرگ
و میر ناشی از عفونت در جوامع افزایش خواهد یافت.

چرا میزان عفونت‌های مقاوم به آنتی بیوتیک در حال افزایش است؟

مقاوم شدن باکتری‌ها در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها یک روند طبیعی است که نمی‌توان
جلوی آن را گرفت. اما موضوع نگران کننده این است که این روند به سرعت رو به افزایش
است.

علت اصلی روند سریع مقاوم شدن باکتری‌ها نسبت به آنتی بیوتیک‌ها، تجویز
آنتی بیوتیک در موارد غیرضروری، تجویز نوع نامناسب و مدت زمان نامناسب مصرف است.

آنتی بیوتیک ها در درمان چه مشکلاتی موثر نیستند؟

طبق آمارهای ارائه شده توسط مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های ایالات
متحده (CDC)، تجویز آنتی‌بیوتیک در نیمی
از موارد غیرضروری است. به عنوان مثال‌، گاهی برای درمان عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی،
آنفلوانزا، برونشیت، بیشتر گلودردها و اکثر عفونت‌های سینوسی آنتی بیوتیک تجویز می‌شود.
در صورتی که آنتی بیوتیک برای درمان این نوع عفونت‌ها کارساز نیست. اما متاسفانه استفاده
غیرضروری از آنتی‌بیوتیک برای عفونت‌های ویروسی هنوز گسترده است

همچنین این داروها بر عفونت های دهان که ناشی از ویروس ها یا قارچ ها
بوده و یا درد های دندان ناشی از ضربه هیچ اثری ندارد و همیشه باید تحت تجویز و باتشخیص
دندانپزشک مصرف شوند.

در نتیجه مقاومت دارویی در اثر مصرف نامناسب آنتی بیوتیک ها، تعداد فزاینده
ای از عفونت ها - مانند ذات الریه، سل، سوزاک و سالمونلوز - با کم اثرتر شدن آنتی بیوتیک
های مورد استفاده برای درمان، سخت تر می شوند.

و در نهایت مقاومت به آنتی بیوتیک
منجر به اقامت طولانی تر در بیمارستان، هزینه های بالاتر پزشکی و افزایش مرگ و میر
می شود.

باکتری‌های مقاوم در برابر آنتی‌بیوتیک چگونه انتشار می‌یابند؟

باکتری‌های مقاوم به دارو به روش‌های مختلفی پخش می‌شوند و از شخصی به
شخص دیگر انتقال می‌یابند. در ادامه به مرور روش‌های شیوع این باکتری‌ها خواهیم پرداخت

انسان به انسان

افراد آلوده، چه علائم بیماری داشته باشند و چه فاقد هرگونه علامتی از
عفونت باشند، قادر به انتقال باکتری‌های مقاوم به سایرین هستند. این موضوع ممکن است
از طریق تماس مستقیم با افراد آلوده، سرفه یا عطسه، لمس سطوح آلوده مانند صفحه کلید
یا دستگیره در رخ دهد. به همین دلیل شستن دست‌ها برای جلوگیری از انتشار باکتری‌های
مقاوم به آنتی بیوتیک بسیار مهم است.

حیوان به انسان

حیوانات نیز ممکن است ناقل باکتری‌های مقاوم به دارو باشند. باکتری‌های
مقاوم ممکن است در روده و مدفوع دام‌ها وجود داشته باشند. این باکتری‌ها به راحتی می‌توانند
به افرادی که از نزدیک با حیوانات در تماس هستند مانند کشاورزان یا دامپزشکان منتقل
شوند.

آلودگی غذایی

باکتری‌های مقاوم نسبت به آنتی بیوتیک‌ها ممکن است در اثر سموم شیمیایی
مورد استفاده در حوزه‌ی کشاورزی نیز ایجاد شده و به مواد غذایی منتقل شوند. این باکتری‌ها
در اثر مصرف غذای آلوده به انسان منتقل خواهند شد. خوردن غذای آلوده ممکن است علائمی
در فرد ایجاد نکند اما به هر حال فرد ناقل باکتری مقاوم به دارو است.

مراکز بهداشتی درمانی

شیوع باکتری‌های مقاوم در مراکز بهداشتی و درمانی نیز امری شایع است که
از اهمیت بالایی برخوردار است. هنگامی که بسیاری از افراد بیمار به هم نزدیک هستند
و مصرف آنتی بیوتیک نیز بالا است، یک محیط مناسب برای رشد باکتری‌های مقاوم ایجاد می‌شود.

لمس سطوح مشترک، استفاده از سرویس بهداشتی و ازدحام نامناسب، خطر انتقال
عفونت‌های باکتریایی مقاوم را افزایش می‌دهد. با ورود و خروج افراد به این مراکز، انتشار
آلودگی افزایش خواهد یافت.

عفونت‌های باکتریایی مقاومی که اغلب در مراکز درمانی شایع هستند عبارتند
از عفونت‌های دستگاه ادراری در اثر قرار دادن
کاتتر، پنومونی یا عفونت تنفسی مرتبط با دستگاه ونتیلاتور، عفونت‌های زخمی بعد از عمل
جراحی

مدیریت مصرف آنتی بیوتیک

تغییر نحوه استفاده از آنتی بیوتیک‌ها ممکن است مهم‌ترین اقدام برای مبارزه
با مقاومت دارویی باشد. استفاده از آنتی بیوتیک تنها باید در موارد ضروری و مناسب صورت
گیرد. امروزه بسیاری از مراکز بهداشتی و درمانی برنامه‌هایی در تلاش هستند تا بهترین
روش استفاده از آنتی بیوتیک‌ها را آموزش دهند. این روش‌ها شامل تجویز آنتی بیوتیک در
صورت نیاز، انتخاب دارو و دوزها مناسب و تجویز مدت زمان مناسب مصرف است. /ب