«شیر مادر»؛ غذایی بی نظیر برای کودک/ اما و اگرهای ایجاد «بانک شیر» در همدان
اول آگوست هر سال به نام روز جهانی «شیر مادر» نامگذاری شده که در کشورهای مختلف جهان یک هفته برای این مناسبت گرامی داشته می شود، در ایران نیز برابر با دهم تا شانزدهم مردادماه هر سال، برنامه هایی در این راستا برگزار می شود.
هدف از این نامگذاری تشویق مادران به تغذیه فرزندان خود از این موهبت الهی است، هفته جهانی «تغذیه با شیر مادر»، فرصتی می دهد تا خانواده ها و مردم از مزایای تغذیه زودهنگام و انحصاری با شیر مادر آگاه شوند و به حمایت، ترویج و پشتیبانی از آن همت کنند.
شیر مادر به لحاظ داشتن مواد پروتئینی و ویتامینی بسیار، بیش از سایر غذاها برای نوزادان توصیه شده و بسیاری از روایات دین اسلام و در میان متون فقهی بر این نوع تغذیه تأکید و مدت آن نیز حدود دو سال مشخص شده است.
گاهی ناکافی بودن شیر مادر در ماه های اول تولد نوازد باعث می شود، مادران برای فرزندان خود از پزشک طلب شیرخشک کنند و علت این امر نیز ناشی از عدم آشنایی اکثر مادران از اهمیت شیر مادر در رشد و بقای کودک از یک طرف و عدم آشنایی به اصول صحیح شیردهی از طرف دیگر است که منجر به کاهش دریافت شیر توسط شیرخوار می شود.
از آنجا که آموزش به مادران می تواند بسیار موثر باشد که بدانند همه آنها قادر به شیر دادن هستند و تنها باید این باور تفهیم شود و از طرف دیگر حمایت جامعه از زنان و حمایت خانواده از مادران اهمیت ویژه ای دارد و نیز آموزش کارکنان بیمارستان ها و مراکز درمانی می تواند پاسخگوی مادران به گونه صحیح باشد، به سراغ یکی از مدرسین دانشکده پرستاری و مامایی همدان رفتیم تا صحبت های او را در این خصوص بشنویم.
مرضیه اتوگرا با بیان اینکه سال هاست نقش اساسی تغذیه با شیر مادر در رشد و سلامت کودکان و همچنین سلامت مادران شناخته شده است اظهار کرد: شیر مادر به تنهایی در 6 ماه اول تولد برای شیرخوار کافی است و در 6 ماه دوم تولد انرژی لازم 50 درصد از شیر مادر و 50 درصد از تغذیه تکمیلی تامین می شود.
وی با بیان اینکه کودکانی که در دوران نوزادی از شیر مادر تغذیه می کنند، از میزان هوش و توان جسمی بالاتری نسبت به سایر نوزادانی که از دیگر منابع غذایی تغذیه می کنند، برخوردارند گفت: کاهش بیماری های عفونی در دوران شیرخوارگی و کاهش بیماری های مزمن در بزرگسالی مانند دیابت و چاقی از مزایای شیر مادر است.
این مدرس دانشگاه با اشاره به اهمیت شیر مادر در سلامت روانی کودک و بهبود رابطه عاطفی با مادر افزود: این نوع تغذیه در کاهش سندروم مرگ ناگهانی شیرخوار و بهبود ضریب هوشی شیرخوار بسیار تاثیرگذار است.
وی با اهمیت به تغذیه کودک با شیر مادر، برای مادر گفت: وقتی هورمون شیردهی ترشح و باعث می شود شیر خروج پیدا کند، این هرمون همان «اکسی توسین» است که باعث کاهش خونریزی ها و افسردگی بعد از زایمان شده و برگشت مادر به وزن قبل از تولد نوزادش را دربردارد و می تواند بیماری های مزمن ناشی از چاقی و اضافه وزن نظیر دیابت و فشار خون را کاهش دهد.
اتوگرا با اشاره به اینکه شیردهی باعث کاهش سرطان سینه و تخمدان برای مادر می شود و از طرفی می تواند در فاصله گذاری برای فرزند هم نقش داشته باشد عنوان کرد: تغذیه با شیر مادر پایه و اساس زندگی است و شعار هفته جهانی این مناسبت نیز امسال به نام «محافظت از تغذیه با شیر مادر یک مسوولیت بزرگ جهانی» نامگذاری شد که نشان از اهمیت موضوع دارد.
وی با بیان اینکه اهداف هفته جهانی تغذیه با شیر مادر این است که اطلاع رسانی به مردم نسبت به تغذیه کودک در دستور کار قرار گیرد و آن را تثبیت کنیم افزود: این یک مسوولیت حیاتی است که می طلبد همه کارکنان در آن شرکت کنند.
این مدرس دانشگاه بیان کرد: از زمانی که نوزاد متولد می شود باید آن ارتباط پوست با پوست حتما بین مادر و او برقرار شود که در بیمارستان های استان نیز این اقدامات در حال انجام است.
وی با اشاره به اینکه با توجه بیشتر به شیر مادر کمک می کنیم که دوران نوزادی که تا 28 روزگی و دوران کودکی تا 6 ماهگی بوده، فقط با شیر مادر سپری شود و برای مادر و نوزادش یک دوران لذت بخش باشد خاطرنشان کرد: این موضوع نیاز به حمایت دارد چراکه متاسفانه بسیاری از مادران ناتوانی در تولید شیر دارند.
اتوگرا عنوان کرد: ممکن است مادر دچار استرس شده باشد یا تغییر رژیم غذایی در این مسئله تاثیر بگذارد و حتی عادت ماهانه مادر در شیر دادن تاثیر دارد گفت: ممکن است الگوی شیرخوردن کودک در دوران پریودی مادر تغییر کند.
وی با بیان اینکه استفاده از ادکلن و صابون های عطردار بر امتناع شیر خوردن کودک تاثیر می گذارد گفت: مشکلات شیر خوردن نیز وجود دارد که گاهی مادران می گویند نوزاد شیر نمی خورد و سرش را به عقب می کشد که این موضوع شاید به یک گرفتگی بینی برگردد و با یک قطره مشکل حل شود.
این مدرس دانشگاه با اشاره به اینکه گاهی مادر شاغل است و با برگشتن به محل کار و جدایی اش از شیرخوار، اضطرابی در او طی 6 تا 8 ماهگی ایجاد و حتی باعث کم شدن شیر مادر می شود افزود: ما به این مادران توصیه می کنیم حتما سینه های خود را با شیردوش و آن هم برقی بدوشند.
وی گفت: این دسته از مادران حتما از حمایت یکی از کارشناسان مامایی باتجربه بهره مند شوند تا بتوانند در طول مدت تغذیه انحصاری با شیر مادر که فقط 6 ماه پس از تولد بوده، کودک خود را تغذیه کنند.
اتوگرا تاکید کرد: در این دوران شیر مادر برای کودک مهم بوده و احتیاجی به آب و آب قند و هیچ چیز دیگری نیست، حتی زردی نوزاد نیز هیچ ارتباطی با تغذیه مادر ندارد که متاسفانه دیده می شود در باور عموم به کودک ترنجبین یا قطره هایی می دهند تا به این نحو زردی آنها پایین آید.
تلاش برای ایجاد «بانک شیر» در بیمارستان فاطمیه
وی با بیان اینکه ویزیت و پیگیری های پس از زایمان مادر بسیار مهم است افزود: مشکلات شیردهی مانند زخم شدن نوک سینه، احتقان پستان و پری شیر بسیار مهم است و در تمام این موارد کارشناسان مامایی می توانند به مادران کمک کنند به شرطی که ماماها باتجربه باشند.
این مدرس دانشکده پرستاری و مامایی همدان در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا همدان بانک شیر مادر دارد گفت: در بیمارستان فاطمیه چنین بانک شیری وجود ندارد اما اقداماتی در حال انجام است تا زیرساخت های آن فراهم شود.
وی با اشاره به اینکه 10 اقدام بیمارستا ن های دوستدار کودک در بیمارستان فاطمیه اجرایی می شود گفت: از سوی این بیمارستان گروه مجازی فعالی در شبکه اجتماعی نسبت به حمایت از مادران شیرده پس از زایمان تشکیل شده و کارشناسان شیر مادر، پزشکان اطفال و ماماها در آنجا حضور دارند و مطالبی را برای آگاهی مادران انتشار می دهند.
اتوگرا در خصوص تغذیه شیر مادر نوزادان نارس گفت: یکی از آیتم های اقدامات بیمارستان دوستدار کودک «هم اتاقی مادر و نوزاد» است که برای مادران اتاقی در نظر گرفتند تا اگر به دلیل زردی یا نارسی نوزادش بستری بود، بتواند در آنجا از امکانات ویژه ای برخودار شود و در ساعاتی به فرزندش شیر دهد.
وی تاکید کرد: نباید کودکان را از نعمت شیر مادر محروم کرد، چراکه شیر مادر یک ماده بی نظیر است و به گونه ای آفریده شده که دارای سلول های زنده ای از بدن مادر است و این سلول ها از طریق شیر به نوزاد انتقال پیدا می کند که در هیچ ماده دیگری وجود ندارند.
از آنجا که تغذیه با شیر مادر یک ضرورت است که گاهی به دلایل مختلف مثل کم بودن شیر مادر، کودکان چندقلو یا وجود بیماری خاصی در مادران، تحت تاثیر قرار می گیرد و برای رفع نیاز نوزاد کافی نیست و تلاش ها برای حل اشکالات شیردهی نیز پاسخی نمی دهد، در این شرایط، تغذیه با شیرهای موجود در بانک شیر مادران، راهکاری برای رسیدن به هدف تغذیه نوزاد با شیر مادر است که به سراغ کارشناس مسوول نوزادان معاونت درمان همدان رفتیم و از اقدامات آنها برای این منظور در استان پرسیدیم.
همدان پایلوت دوم اجرای طرح بانک شیر وزارت بهداشت
الهه سوری با اشاره به اینکه هنوز اقدامی در این زمینه در استان صورت نگرفته و همدان پایلوت کشوری این طرح نیست اظهار کرد: دانشگاه علوم پزشکی همدان جزو دانشگاه های پایلوت بانک شیر مادر انتخاب شده بود اما بعد از شیوع کرونا فعلا منتفی شد چون هنوز در هشت استانی که قبلا پایلوت بودند، طرح به صورت کامل اجرا نشده است.
وی با بیان اینکه اگر این هشت استان به صورت کامل طرح را اجرایی کنند، همدان در پایلوت دوم آن را اجرایی خواهد کرد افزود: هنوز به همدان نامه ای مبنی بر اجرای این طرح نیامده است.
این کارشناس مسوول نوزادان معاونت درمان همدان با اشاره به اینکه «بانک شیر» برنامه ای است که قرار بود از سوی وزارت بهداشت برای بیمارستان های سطح سه لحاظ شود و تجهیزات لازم اختصاص یابد گفت: آموزش نیروها نیز توسط وزارت بهداشت انجام می شود که هنوز نوبت به همدان نرسیده است.
