به گزارش روابط عمومی معاونت بهداشتی دانشگاه، گروه مدیریت شبکه و ارتقا سلامت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان در بازه زمانی یک‌ساله با اجرای برنامه‌های تحولی در حوزه پزشک خانواده، توانمندسازی کادر بهورزی، ارتقای زیرساخت‌ها و مؤلفه‌های اجتماعی مؤثر بر سلامت، کارنامه پرکاری را به ثبت رسانده است.

در این راستا، در گفت‌وگویی تفصیلی با سرپرست معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان، به بررسی مهم‌ترین دستاوردها، اقدامات و برنامه‌های توسعه‌ای این معاونت در یکسال گذشته پرداخته ایم که مشروح آن در ادامه می‌خوانید:

** برای برنامه ملی پزشک خانواده و نظام ارجاع در یک سال گذشته چه گام‌های برداشته شده است؟

دکتر گلشائیان: استقرار دقیق نظام ارجاع الکترونیک در صدر اولویت‌های دانشگاه علوم پزشکی قرار داشته است و از اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴، همگام با سراسر کشور، فرایند تکمیل زنجیره ارجاع الکترونیک برنامه پزشکی خانواده در تمام شهرستان‌های زیر پوشش دانشگاه آغاز شد. هدف ما این بود که بیمار در چرخه درمان سرگردان نشود؛ بر این اساس "نقشه ارجاع استانی" را با در نظر گرفتن مسیر حرکت مردم و توزیع متخصصان در کلینیک‌های دولتی ترسیم کردیم.

علاوه بر این، با همکاری بسیار نزدیک معاونت درمان و مدیریت فناوری اطلاعات (IT) دانشگاه، ساماندهی چالش‌های ارجاع را به فرایند نوبت‌گیری الکترونیک گره زدیم تا بیمار همزمان با دریافت ارجاع سطح یک، نوبت سطح ۲ خود را نیز دریافت کند. اکنون نسخه الکترونیک و ارجاع الکترونیکی سطح یک به دو با موفقیت در جریان است.

همچنین مفتخریم اعلام کنیم که از مردادماه ۱۴۰۵، اجرای برنامه ملی پزشک خانواده و نظام ارجاع بر اساس آخرین دستورالعمل ابلاغی (نسخه ۰۳) به‌طور رسمی در شهرستان کبودرآهنگ کلید خورده است.

برای تضمین کیفیت این برنامه، کمیته راهبری استانی با حضور استاندار و رئیس دانشگاه علوم پزشکی تشکیل شده و پایش‌های میدانی مستمری توسط تیم‌های نظارتی ستاد وزارتخانه و دانشگاه انجام می‌شود.

مطابق شیوه‌نامه جدید ۰۳ به ازای هر سه هزار نفر یک تیم پزشکی خانواده متشکل از دو مراقب سلامت و یک پزشک در برنامه حضور خواهند داشت.

** دانشگاه در راستای توجه به مؤلفه‌های اجتماعی مؤثر بر سلامت چه اقداماتی را به سرانجام رسانده است؟

دکتر گلشائیان: واقعیت این است که تنها بخشی از سلامت در مراکز درمانی تامین می‌شود و بخش عمده آن متأثر از عوامل محیطی، اقتصادی و اجتماعی است. به همین منظور، از ابتدای آبان‌ماه ۱۴۰۴ اجرای رسمی برنامه مؤلفه‌های اجتماعی مؤثر بر سلامت (SDH) را در سطح دانشگاه آغاز کردیم.

ساختار راهبری این برنامه با حضور رییس دانشگاه تشکیل شد و در سطح شبکه‌های بهداشت و درمان شهرستان‌ها نیز کمیته‌های اجرایی شکل گرفته و ابلاغ اعضا صادر شد.

دستاورد مهم ما در این بخش، "تدوین سیمای سلامت شهرستان‌ها" بود و با این اقدام توانستیم شاخص‌های دارای اولویت و نیازمند ارتقا را شناسایی کنیم تا برنامه‌ریزی‌ها و توزیع منابع در مراکز خدمات جامع سلامت مبتنی بر سنجش و کاهش نابرابری‌های سلامت انجام پذیرد.

** برای تقویت و توانمندسازی بهورزان در شبکه بهداشت روستایی چه برنامه‌هایی اجرا شد؟

دکتر گلشائیان: تقویت کادر بهورزی در سه محور آموزش، جذب و ارتقای محتوا پیش رفت و در گام نخست، آموزش ۱۵۰ دانشجوی بهورزی در مراکز آموزش بهورزی شهرستان‌های همدان، ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ و بهار آغاز شد همچنین برای پوشش بهتر آموزش‌ها، مرکز آموزش بهورزی شهرستان بهار را راه‌اندازی و تجهیز کردیم.

چهار نفر از پذیرفته‌شدگان دارای مدرک دانشگاهی مرتبط نیز پس از طی دوره‌ها فارغ‌التحصیل شده و در خانه‌های بهداشت خدمت‌رسانی خود را آغاز کردند. هم‌زمان، وضعیت کمبود نیروی بهورز در سطح تمام شهرستان‌ها احصا شد تا پیگیری اخذ مجوزهای استخدامی به‌تفکیک نیروهای پیمانی و قراردادی با اولویت‌بندی دقیق صورت گیرد.

در حوزه ارتقای دانش نیز ضمن بازنگری و به‌روزرسانی منابع درسی کاردانی بهورزی، دوره‌های آموزشی مجازی را برای بهورزان شاغل در خانه‌های بهداشت برگزار کردیم.

** در حوزه توسعه فضاهای فیزیکی و تأمین امکانات بهداشتی، چه پروژه‌هایی به بهره‌برداری رسید؟

دکتر گلشائیان: در این بازه زمانی شاهد تحولات چشمگیری در زیرساخت‌های فیزیکی بودیم برای نمونه ساختمان‌های جدید مراکز خدمات جامع سلامت شهید "نجات‌الهی" و شهید "طالبیان" در شهرستان نهاوند افتتاح و به چرخه خدمت پیوستند.

با اعتبار ۴۲ میلیارد ریال، تعداد ۱۱ مرکز خدمات جامع سلامت، پایگاه سلامت و خانه بهداشت در سطح استان تجهیز و راه‌اندازی شدند.

در کنار اعتبارات دولتی، خیران سلامت همراهی فوق‌العاده‌ای داشتند؛ با مشارکت خیران، ۳۸ مورد خرید تجهیزات به ارزش بیش از سه میلیارد ریال برای مراکز بهداشتی انجام شد همچنین بازنگری کامل طرح‌های گسترش شبکه‌های بهداشت و درمان بر اساس آخرین الگوها و استانداردهای جمعیتی وزارت بهداشت صورت گرفت.

**یکی از آمارهای جالب در عملکرد یک‌ساله شما، حوزه مدیریت و نگهداری تجهیزات پزشکی و صرفه‌جویی مالی است، جزئیات این بخش را بفرمایید.

دکتر گلشائیان: بله، همکاران پرتلاش ما در واحد تجهیزات پزشکی عملکردی کم‌نظیر داشتند. در این مدت، تعداد ۲ هزار و ۶۵۰ دستگاه فشارسنج در ۹ شهرستان تابعه مورد کالیبراسیون، کنترل کیفی و تعمیر قرار گرفت.

نکته حائز اهمیت این است که کارشناسان تجهیزات پزشکی دانشگاه موفق شدند ۸۶۰ دستگاه تجهیزات پزشکی تخصصی را تعمیر و بازسازی کنند که این امر موجب صرفه‌جویی اقتصادی بالغ بر ۳۶ میلیارد ریال در هزینه‌های دانشگاه شد.

علاوه بر این، ۵۳۰ واحد بهداشتی استان برای تکمیل سامانه مدیریت تجهیزات، بازدید و لیست‌برداری شدند و ۱۲ دوره آموزشی برای کارکنان شهرستان‌ها برگزار شد.

در حوزه ایمنی نیز آزمون هیدروتست بر روی حدود ۳۰ درصد از ۷۴۰ کپسول اکسیژن استان انجام گرفت و ۱۲۵ دستگاه کپسول اکسیژن استاندارد جدید خریداری و جایگزین موارد فرسوده و اسقاطی شد.

** وضعیت اجرای برنامه بیمه روستایی و خدمات سلامت در روستاهای استان به چه صورت است؟

دکتر گلشائیان: برنامه بیمه سلامت روستایی هم‌اکنون با پوشش ۱۰۰ درصدی در تمامی مراکز مشمول در حال اجرا است. با تلاش‌های انجام‌شده، خدمات پاراکلینیک (آزمایشگاه و رادیولوژی) به ۱۰۰ درصد جمعیت روستایی تحت پوشش ارائه می‌شود.

از نظر استقرار نیروی انسانی در مراکز روستایی، موفق به تأمین ۱۰۰ درصدی مامای مورد نیاز و ۷۲ درصدی پزشکان عمومی شده‌ایم و تلاش برای تکمیل ظرفیت پزشکان همچنان ادامه دارد. خوشبختانه با عملکرد منظم و شفاف همکاران، توانستیم ۹۰ درصد از اعتبارات و مبالغ قرارداد فی‌مابین با سازمان بیمه سلامت را نیز جذب نماییم که این منابع صرف بهبود ارائه خدمات به روستاییان عزیز استان می‌شود.

** کنترل و مهار بیماری‌های واگیر از جمله HIV و هپاتیت C چه اقداماتی انجام شد؟

دکتر گلشائیان: در حوزه کنترل عفونت‌های رفتاری، رویکرد اصلی ما بر بیماریابی زودهنگام و فعال متمرکز بود تا چرخه انتقال پیش از گسترش در جامعه قطع شود. در همین راستا، در حوزه HIV (ایدز) اقدامات بسیار گسترده‌ای انجام گرفت که شامل ارائه مشاوره تخصصی و انجام تست تشخیص سریع (رپید تست) برای ۲۸ هزار و ۶۰۰ نفر، انجام آزمایش‌های دقیق تکمیلی به روش الیزا (ELISA) برای ۱۱ هزار و ۹۰۰ نفر، غربالگری و پایش ۱۵ هزار و ۲۰۰ مادر باردار به‌منظور پیشگیری از انتقال بیماری از مادر به نوزاد صورت گرفت.

با این زنجیره مراقبت فعال، ۲۶ بیمار جدید مبتلا به HIV شناسایی و تحت پوشش مراقبت‌ها و مشاوره‌های تخصصی و دارویی قرار گرفتند.

همچنین در حوزه هپاتیت C، دانشگاه علوم پزشکی همدان مجری "طرح پایلوت ملی حذف هپاتیت C" بوده است. در این برنامه، تمرکز ویژه‌ای بر گروه‌های آسیب‌پذیر و پرخطر از جمله زندانیان استان، مراجعان مراکز مشاوره بیماری‌های رفتاری و مراکز ماده ۱۶ (ترک اعتیاد) قرار گرفت.

در مجموع چهار هزار نفر از افراد در معرض خطر غربالگری شدند و سه هزار و ۹۷۵ کیت رپید تست در ندامتگاه‌های همدان، نهاوند، کبودرآهنگ، تویسرکان و مراکز ماده ۱۶ توزیع شد. از سه هزار و ۸۳۹ تست سریع انجام‌شده در این مراکز، ۳۷۳ مورد مثبت اولیه شناسایی شد.

برای اطمینان از تشخیص، ۳۳۷ مورد تست مولکولی و تخصصی PCR انجام گرفت که در نهایت ابتلای قطعی ۲۲۰ بیمار به هپاتیت C تایید شد.

در چرخه درمان نیز داروی تخصصی و موثر خط اول (سوفوسبویر/ولپاتاسویر) برای ۲۰۰ بیمار تامین و توزیع شد که تاکنون درمان ۱۵۶ بیمار آغاز شده و ۹۴ بیمار به‌طور قطعی درمان خود را با موفقیت به پایان رساندند.

همچنین افراد مبتلا به عفونت همزمان HIV و هپاتیت C شناسایی و پروتکل درمانی ویژه دریافت کردند.

**با توجه به تغییرات فصلی و خطر شیوع بیماری‌های تنفسی، وضعیت آنفلوانزا و کووید-۱۹ در استان چگونه بود؟

دکتر گلشائیان: نظام مراقبت سندرمیک و دیده‌وری بیماری‌های حاد تنفسی به‌طور پیوسته در مراکز بهداشتی و بیمارستانی فعال بوده است. تیم‌های سلامت استان به‌صورت هفتگی موارد ابتلا به بیماری‌های شبه آنفلوانزا (ILI) و عفونت‌های حاد تنفسی شدید (SARI) را در مراکز دیده‌ور سرپایی و بستری رصد کردند.

در حوزه آنفلوانزا پنج هزار و ۶۴۲ نمونه تشخیصی از موارد مشکوک تهیه شد که منجر به شناسایی قطعی ۷۸۷ فرد مبتلا به آنفلوانزا شد و همه این افراد خدمات مراقبتی و درمانی لازم را برای مهار و پیشگیری از سرایت به جامعه دریافت کردند.

همچنین پنج هزار و ۹۳۸ نمونه آزمایشگاهی در مراکز دیده‌ور برای کووید-۱۹ ثبت و اخذ شد که ۱۲۱ مورد مثبت قطعی شناسایی و تحت مراقبت و زنجیره ایزولاسیون قرار گرفتند.

** غربالگری و شناسایی بیماری مبتلا به سل به چه نحوی پیش رفته است؟

دکتر گلشائیان: بیماریابی فعال سل از طریق شناسایی افراد دارای علائم مشکوک تنفسی پایدار و بررسی اطرافیان بیمار انجام می‌شود. در یک سال گذشته از سه هزار و ۹۰ فرد مشکوک، نمونه خلط تهیه و آزمایش‌های تشخیصی به عمل آمد که در مجموع ۳۷ بیمار جدید مبتلا به سل شناسایی شدند که ۱۶ مورد از آنها «اسمیر خلط مثبت» (فرم واگیردار تنفسی) بودند.

تمامی ۳۷ بیمار شناسایی‌شده بدون وقفه تحت پروتکل درمانی رایگان و تحت نظارت مستقیم (DOTS) قرار گرفتند تا ضمن بهبودی فردی، از انتقال بیماری در جامعه جلوگیری شود.

**در حوزه واکسیناسیون و ایمن‌سازی جامعه، چه حجم از خدماتی ارائه شد و وضعیت ارتقای «زنجیره سرد» واکسن چگونه است؟

دکتر گلشائیان: پوشش واکسیناسیون استاندارد، خط مقدم حفاظت از سلامت کودکان و گروه‌های هدف جامعه است. عملکرد دانشگاه در این بخش بسیار درخشان بوده است.

در مجموع ۱۷۴ هزار و ۴۴۸ نفر برای دریافت واکسن به مراکز و خانه‌های بهداشت مراجعه کردند و ۴۵۹ هزار و ۲۶۳ دُز انواع واکسن طبق برنامه ایمن‌سازی ملی برای گروه‌های هدف تزریق شد.

با دقت بالای سیستم مراقبت بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن، در میان تمام موارد تب و بثورات یا سرفه‌های طولانی مشکوک، تنها ۲ مورد مثبت سرخک و ۲۸ مورد مثبت سیاه‌سرفه شناسایی، ردگیری و مهار شدند که نشان از پوشش ایمن‌سازی بسیار مطلوب در سطح استان دارد.

همچنین برای استانداردسازی و حفظ کیفیت بیولوژیک واکسن‌ها (زنجیره سرد) ۵۲ دستگاه یخچال اختصاصی و استاندارد واکسیناسیون خریداری و میان شبکه‌های بهداشت و درمان شهرستان‌های تابعه توزیع شد.

یک دستگاه دیزل‌ژنراتور برق اضطراری با توان ۵۰ کیلووات برای تضمین پایداری برق سردخانه‌ها و زنجیره نگهداری واکسن به شهرستان تویسرکان تحویل و نصب شد.

** حوزه بهداشتی در پایش بیماری‌های روده‌ای و مدیریت طغیان‌ها چه عملکردی داشته است؟

دکتر گلشائیان: بیماری‌های منتقله از آب و غذا و مسمومیت‌های غذایی به دلیل پتانسیل بالای انتشار سریع، نیازمند هوشیاری شبانه‌روزی و واکنش سریع نظام بهداشت هستند. در یک سال گذشته، اقدامات ما در ۲ بعد "آمادگی و آموزش" و "پایش میدانی و مداخله سریع" پیگیری شد.

کارگاه‌های تخصصی کشوری و استانی "مدیریت طغیان‌ها" با محوریت شناسایی زودهنگام و بررسی اپیدمیولوژیک، کارگاه‌ها و وبینارهای آموزشی بیماری‌های منتقله از آب و غذا برای توانمندسازی کارشناسان، تشکیل منظم "کمیته استانی آب و غذا" و برگزاری "کمیته تجمعات انبوه" برای ارتقای آمادگی بهداشتی در مناسبت‌های مذهبی و ملی با موفقیت برگزار شد.

برای مهار و کنترل طغیان‌ها، تیم‌های واکنش سریع دانشگاه موفق شدند ۳۵ مورد طغیان بیماری‌های منتقله از آب و غذا را در ۶ ماهه دوم ۱۴۰۴ و سال ۱۴۰۵ در سریع‌ترین زمان ممکن شناسایی، نمونه‌برداری، کنترل و مهار کنند تا از گسترش آن در سطح جامعه جلوگیری شود.

همچنین در راستای بیماریابی و پایش آزمایشگاهی، هزار و ۷۲۳ مورد نمونه‌برداری سوآپ رکتال برای رصد باکتریولوژیک از جمله وبا انجام گرفت.

۱۳۸ مورد اسهال خونی، ۹ مورد بیماری خطرناک بوتولیسم و چهارمورد مشکوک به حصبه (تیفوئید) به‌موقع شناسایی، گزارش و تحت تدابیر کامل مراقبتی و قرنطینه درمانی قرار گرفتند.

در چارچوب تقویت نظام مراقبت سندرمیک، علائم کلیدی بیماری‌های حاد واگیر برای هشت هزار و ۹۵۳ نفر در بخش ویزیت پزشکان و ۱۰ هزار و ۴۸۸ نفر در بخش مراقبان سلامت و بهورزان به دقت ثبت و تحلیل اپیدمیولوژیک شد.

**همدان به‌دلیل بافت کشاورزی و دامداری همواره در معرض بیماری‌های مشترک بین انسان و دام (زئونوز) قرار دارد برای پیشگیری از هاری و تب مالت چه خدماتی ارائه شد؟

دکتر گلشائیان: همدان به دلایل اقلیمی و شغلی همواره در خط مقدم کنترل بیماری‌های زئونوز است بنابراین دستاوردهای این حوزه بسیار گسترده و حیاتی بوده است

پیشگیری ۱۰۰ درصدی از مرگ ناشی از هاری؛ در یک سال گذشته، ۱۱ هزار و ۳۴۸ نفر حیوان‌گزیده به مراکز شبانه‌روزی درمان و پیشگیری از هاری استان مراجعه کردند که برای این افراد ۳۴ هزار و ۴۴ دُز واکسن هاری و سه هزار و ۲۲۸ مورد تزریق سرم اختصاصی ضد هاری به‌صورت رایگان انجام شد تا از بروز حتی یک مورد مرگ ناشی از این بیماری کشنده جلوگیری شود.

در راستای کنترل تب مالت (بروسلوز) با فعال‌سازی تیم‌های بیماریابی، ۷۹۸ بیمار مبتلا به بروسلوز شناسایی، ثبت سامانه و تحت درمان دارویی استاندارد و پیگیری قرار گرفتند.

درباره سایر بیماری‌های ناقلان و مشترک نیز می توان گفت بیماریابی و درمان رایگان ۶۴ بیمار مبتلا به سالک، ۱۴ مورد کیست هیداتید، درمان ۶ هزار و ۷۷۵ مورد ابتلا به پدیکولوزیس (شپش سر) در مدارس و مناطق هدف و نمونه‌گیری، ایزولاسیون و پایش دقیق پنج مورد مشکوک به تب خونریزی‌دهنده کریمه-کنگو (CCHF) با موفقیت انجام شد.

**برای پیشگیری از بروز بیماری‌های مزمن غیرواگیر از جمله دیابت و بیماری‌های قلبی-عروقی چه کارنامه‌ای دارید؟

دکتر گلشائیان: بار اصلی نظام‌های سلامت دنیا امروز بر دوش بیماری‌های غیرواگیر بوده بنابراین راهبرد علوم پزشکی همدان شناسایی زودهنگام در مرحله بدون علامت (پیشگیری سطح دوم) و مراقبت مداوم است.

خطرسنجی سکته‌های قلبی و مغزی در قالب برنامه ایراپن (IraPEN) انجام و ۲۶۴ هزار و ۳۷۵ نفر از افراد بالای ۳۰ سال استان تحت ارزیابی رایگان احتمال ۱۰ ساله بروز حوادث قلبی و عروقی همراه با انجام رایگان آزمایش‌های قند خون و چربی خون (کلسترول) قرار گرفتند.

برای مدیریت و مراقبت از بیماران مبتلا به فشارخون و دیابت هم‌اکنون در سطح مراکز خدمات جامع سلامت روستایی و شهری، ۷۲ هزار و ۷۷۹ بیمار مبتلا به پرفشاری خون و ۳۷ هزار و ۸۲۷ بیمار مبتلا به دیابت نوع ۲ به‌طور منظم تحت مراقبت‌های فعال پزشک و مراقب سلامت شامل تنظیم دارودرمانی، پایش عوارض چشمی، کلیوی و قلبی و آموزش اصول خودمراقبتی قرار دارند.

به منظور ارتقای دانش پزشکان هم سه دوره کارگاه آموزشی بازآموزی تخصصی با حضور ۱۲۰ نفر از پزشکان مراکز بهداشتی و با تدریس اساتید فوق‌تخصص غدد و قلب و عروق دانشگاه برگزار شد تا پروتکل‌های مدیریت دیابت و فشارخون با بالاترین استانداردهای علمی اجرا شود.

**غربالگری‌های دوره‌ای سلامت از نوزادی تا بزرگسالی، به‌ویژه در حوزه سرطان‌های شایع زنان و نقایص مادرزادی نوزادان، چه دستاوردهایی به همراه داشته است؟

دکتر گلشائیان: تشخیص به‌موقع در روزها و سال‌های اولیه زندگی یا در مراحل اولیه بیماری‌های بدخیم، نجات‌بخش و تضمین‌کننده کیفیت زندگی نسل آینده است بنابراین برای غربالگری نوزادان و پیشگیری از معلولیت‌ها، ۱۶ هزار و ۵۱۷ نوزاد در بدو تولد از نظر بیماری‌های متابولیک شامل کم‌کاری تیروئید نوزادی و فنیل‌کتونوری (PKU) غربالگری شدند و نوزادان شناسایی‌شده بلافاصله تحت درمان قرار گرفتند تا از عقب‌ماندگی ذهنی ناشی از این بیماری‌ها پیشگیری شود.

۱۶ هزار و ۵۲۰ نوزاد از نظر سلامت شنوایی سنجش شدند که ۷۷ نوزاد با اختلالات شنوایی در مراحل ابتدایی شناسایی و به مراکز تخصصی جهت کاشت حلزون یا دریافت سمعک ارجاع شدند.

درباره غربالگری کودکان، ۴۴ هزار و ۴۵۵ کودک در گروه‌های هدف پایش سلامت شدند و ۱۵ کودک نیازمند مداخلات تخصصی درمانی شناسایی و درمان شدند.

برای غربالگری سرطان‌ها و سلامت بانوان نیز ۹۶ هزار و ۵۴ نفر از زنان ۳۰ تا ۶۹ سال استان در برنامه‌های غربالگری سرطان و سلامت زنان پایش شدند و موارد مشکوک برای اقدامات تشخیصی پیشرفته به سطح ۲ (متخصصان) ارجاع یافتند.

۷۳ هزار و ۱۸۵ نفر از بانوان گروه سنی ۳۰ تا ۵۹ سال نیز زیر پوشش بسته‌های جامع مراقبتی و غربالگری‌های دوره‌ای قرار گرفتند تا سلامت مادران و زنان جامعه به‌عنوان محور سلامت خانواده صیانت شود.

** معاونت بهداشتی در راستای فرهنگسازی جوانی جمعیت چه اقداماتی داشته است؟

دکتر گلشائیان: موضوع جوانی جمعیت نیازمند یک تحول عمیق فرهنگی در کنار ارتقای شاخص‌های بهداشتی است. در حوزه رسانه و فرهنگ‌سازی، تولیدات متعددی از جمله موشن‌گرافی، پادکست‌های صوتی، کلیپ‌های آموزشی و محتواهای تخصصی جهت بازنشر در بستر فضای مجازی و رسانه‌های جمعی تولید شد.

همچنین با فضاسازی محیطی و دیوارنویسی در مراکز ارائه خدمت و فضاهای عمومی شهرها و روستاها با همکاری دستگاه‌های همکار و حضور فعال در برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی صداوسیما، ابعاد مختلف سلامت خانواده و فرزندآوری تبیین شد.

علاوه بر این، در محور توانمندسازی، ۲۱ دوره آموزشی حضوری و الکترونیک برای کارکنان نظام سلامت برگزار شده است. کارشناسان ما نیز با حضور در ادارات و دستگاه‌های اجرایی استان، دوره‌های آموزشی متعددی را برای شاغلین برگزار کردند و ۲ همایش استانی در حوزه سالمندی با محورهای "تغذیه سالم و فعالیت بدنی" و "شادکامی و شفقت‌ورزی" به اجرا درآمد.

همچنین بیش از ۲۲۰ مورد پایش میدانی و ستادی برای رصد دقیق اجرای این سیاست‌ها به ثبت رسید.

**در حوزه شاخص‌های اختصاصی جوانی جمعیت چه دستاوردهایی دارید؟

دکتر گلشائیان: با بازنگری و تقویت فرایندها شاهد ارتقای چشمگیر شاخص‌ها بودیم به گونه ای که شاخص مشاوره فرزندآوری در سطح مراکز به ۶۶ درصد ارتقا یافت.

شناسایی و ارزیابی اولیه زوجین نابارور در جمعیت هدف از ۶ درصد به ۱۲.۶ درصد (بیش از ۲ برابر) افزایش یافت تا فرایند ارجاع تخصصی و درمان به‌موقع آنان تسریع شود.

کلاس‌های آموزش هنگام ازدواج استانداردسازی شد و ۹ هزار و ۷۹ زوج از آموزش‌های تکمیلی و مهارت‌های زندگی مشترک و باروری سالم بهره‌مند شدند.

** برای سلامت مادران و صیانت از حیات جنین چه کارنامه‌ای ثبت شد؟

دکتر گلشائیان: در این بخش با ۲ رویکرد زیرساختی و مراقبتی-مشاوره‌ای اقدامات ارزنده‌ای صورت گرفت نخست ترویج زایمان فیزیولوژیک که ۲۴ مرکز آموزش زایمان فیزیولوژیک و آمادگی برای زایمان در سطح مراکز خدمات جامع سلامت و پایگاه‌های سلامت استان تجهیز و راه‌اندازی شد تا مادران باردار دوره‌های آمادگی جسمی و روانی زایمان طبیعی و ایمن را سپری کنند.

و در گام دوم صیانت از حیات جنین (مرکز نفس) با مشاوره‌های تخصصی، اقناعی و حمایتی ارائه‌شده در مرکز مردمی "نفس"، مراکز جامع سلامت و خانه‌های بهداشت، ۲۲۷ مادر باردار متقاضی سقط جنین از تصمیم خود منصرف شدند و این جنین‌ها فرصت حیات و تولد یافتند که این یکی از افتخارات بزرگ ما در حوزه سلامت و جمعیت است.

** در حوزه نوزادان و کودکان، استان در چه وضعیتی قرار دارد؟

دکتر گلشائیان: با ارتقای مراقبت‌های مراقبان سلامت و بهورزان، شاهد یک دستاورد بسیار ارزشمند بودیم میزان مرگ‌ومیر کودکان ۱ تا ۵۹ ماهه در سال ۱۴۰۴ به ۳.۶ در هزار تولد زنده کاهش یافت؛ این در حالی است که این شاخص در سال ۱۴۰۳ برابر با ۵.۳ بود که افت چشمگیر و موفقیتی بزرگ در شاخص‌های بقای کودک محسوب می‌شود.

همچنین در حوزه غربالگری تکاملی، برنامه پایش رشد و تکامل کودکان زیر پنج سال ارتقا یافت و ۶۱۱ کودک دارای تاخیر در رشد و تکامل در همان مراحل ابتدایی شناسایی شده و بلافاصله خدمات درمانی، کاردرمانی و توانبخشی را دریافت کردند تا از معلولیت‌ها و ناتوانی‌های برگشت‌ناپذیر جلوگیری شود.

**برای گروه‌های سنی میانسالان و ارتقای کیفیت زندگی سالمندان چه برنامه‌هایی اجرا شده است؟

دکتر گلشائیان: زنجیره خدمات ما تا پایان دوران سالمندی استمرار دارد که در این راستا ۲۷ درصد از جمعیت میانسال استان زیرپوشش کامل بسته خدمتی مراقبت‌های سلامت قرار گرفتند و کلاس‌های آموزشی ترویج "شیوه زندگی سالم" برای ۷۲ هزار نفر از میانسالان برگزار شد.

برنامه شهر دوستدار سالمند و مناسب‌سازی فضاها با هدف استقرار زیرساخت‌های "شهر دوستدار سالمند" در شهرستان همدان برگزار و جلسات هماهنگی با اصناف و رستوران‌ها برای ارائه منوی غذایی کم‌نمک و مناسب برای افراد مبتلا به فشارخون و دیابت نیز برگزار شده است.

همچنین موضوع مناسب‌سازی و دسترس‌پذیری ورودی مراکز بهداشتی و درمانی (حذف پله‌ها، احداث رمپ و نصب آسانسور) در کمیته سلامت و امنیت غذایی با همکاری شهرداری به تصویب رسید تا خدمات به این قشر شریف با بالاترین سهولت و کرامت ارائه شود.

**نظارت بر محیط‌های عمومی، ایمنی آب و مواد غذایی چه اقدامات بازدارنده و کنترلی انجام داده‌اید؟

دکتر گلشائیان: نظارت در این حوزه با حساسیت بالا و بدون اغماض انجام شده و همکاران ما در قالب تیم های بازرسی با میانگین فعال ۱۹۸ پرسنل شبانه‌روزی در میدان حضور داشتند.

در بخش ایمنی آب، بیش از ۱۳ هزار مورد کلرسنجی و نزدیک به ۹۰۰ مورد نمونه‌برداری میکروبی انجام شد که منجر به صدور چهار گواهینامه ایمنی آب شد و در حوزه مواد غذایی، در قالب "طرح تشدید نظارت‌ها" ۲۳ هزار و ۵۸۹ بازدید از مراکز تهیه و توزیع و اماکن عمومی صورت گرفت و بیش از ۱۵ هزار سنجش پرتابل (تجهیزات سریع) انجام شد.

همچنین در راستای صیانت از سلامت مردم، ۱۴ هزار و ۹۱ خط‌شکنی و ضبط نزدیک به ۱۵ تن مواد غذایی فاسد و مشکوک را شاهد بودیم که بلافاصله امحا شدند و در این باره ۸۵ پرونده تخلف به مراجع قضایی ارجاع شد.

در کنار بازرسی‌های عمومی، ۲ هزار و ۳۳۴ بازرسی تخصصی از صنایع و کارگاه‌ها صورت گرفت. با توجه به اهمیت صنایع شیمیایی، ۱۰۶ مورد بازرسی تخصصی انجام و نظارت ویژه‌ای بر صنایع شیمیایی از جمله صنایع آسیب‌دیده از جنگ برای پیشگیری از حوادث شیمیایی و صنعتی اعمال شد.

**در حوزه آموزش و ارتقای سلامت، چگونه توانسته‌اید مردم را به «سفیران سلامت» خودشان تبدیل کنید؟

دکتر گلشائیان: رویکرد ما "اجتماعی‌سازی سلامت" است. معتقدیم سلامت بدون مشارکت مردم محقق نمی‌شود. برای این منظور اقدامات کلیدی انجام شد.

موفق شدیم ۲۵ هزار سفیر سلامت را در استان آموزش دهیم که به‌عنوان بازوان معاونت بهداشتی در فرهنگ‌سازی و خودمراقبتی فعالیت می‌کنند به گونه ای که هم‌اکنون ۹۳ درصد شهرستان‌های ما زیر پوشش برنامه ملی خودمراقبتی هستند.

بیش از ۱۵۰ جلسه توانمندسازی برای پرسنل و بیش از ۲ هزار و ۳۰۰ جلسه آموزشی برای هشت هزار و ۵۰۰ نفر از کارکنان بهداشتی و رابطان برگزار شد.

۲۰ عنوان رسانه آموزشی (پوستر، موشن‌گرافی و…) تولید و در فضای مجازی منتشر شد همچنین با همکاری ۶۰ دستگاه و نهاد، بیش از ۱۲۰ مداخله مبتنی بر اولویت‌های هر شهرستان اجرا کردیم این همکاری‌های بین‌بخشی و اجرای ۱۵ پویش ملی، باعث شد پیام‌های سلامت به دورترین نقاط استان نفوذ کند.

**دانشگاه علوم پزشکی همدان برای "بهبود تغذیه جامعه" چه خدماتی ارائه داده است؟

دکتر گلشائیان: تغذیه درست، پیشگیری‌کننده اصلی بیماری‌های غیرواگیر است که بخش بزرگی از بار بیماری‌ها را تشکیل می‌دهد. ما در این حوزه خدمات را از غربالگری تا درمان شخصی‌سازی کردیم.

در طول یک سال، ۳۲ هزار و ۴۴۵ خدمت مشاوره تخصصی تغذیه به گروه‌های سنی مختلف ارائه و در مجموع ۱۰۱ هزار و ۴۴۸ خدمت در سامانه «سیب» ثبت شد.

تمرکز ویژه ما بر بیماران مزمن بود به نحوی که برای سه هزار و ۲۵۹ دیابتی، چهار هزار و ۱۱۳ بیمار فشارخونی و چهار هزار و ۱۸۶ بیمار مبتلا به دیس‌لیپیدمی (چربی خون بالا)، رژیم‌های غذایی شخصی‌سازی‌شده و تخصصی تنظیم شد همچنین چهار هزار و ۵۹۲ مادر باردار از مشاوره‌های تخصصی تغذیه بهره‌مند شدند.

برای شناسایی زودهنگام اختلالات تغذیه‌ای، بالغ بر ۴۶۲ هزار و ۸۸۲ نفر یعنی بیش از ۳۳ درصد افراد بالای ۱۸ سال تحت غربالگری اولیه تغذیه قرار گرفتند تا موارد در معرض خطر شناسایی و به مشاوران ارجاع شوند.

** علوم پزشکی برنامه‌ حمایتی ویژه‌ای برای رفع سوءتغذیه دارد؟

دکتر گلشائیان: ما معتقدیم سلامت باید از سفره مردم آغاز شود. در این مسیر، ۵۴۳ میلیارد و ۷۴۴ میلیون ریال اعتبار حمایتی تنها برای ۱۲ مرحله شارژ سبد معیشتی کودکان ۶ تا ۵۹ ماهه مبتلا به سوءتغذیه در دهک‌های یک تا هفت اختصاص یافت که اقدامی بسیار مؤثر در ریشه‌کنی ناامنی غذایی کودکان است.

علاوه بر این، در یک سال اخیر بیش از ۳۲ هزار خدمت مشاوره تخصصی تغذیه ارائه دادیم و شبکه مراقبت ما به گونه‌ای بود که بیش از ۱۱۴ هزار ارجاع تخصصی از سوی پزشکان و ماماها به کارشناسان تغذیه انجام شد.

در حوزه «ایران اکو» (پایان چاقی کودکان) و همچنین مراقبت ویژه از دختران دانش‌آموز در آستانه ازدواج، برنامه‌های آموزشی متمرکز و رژیم‌درمانی‌های شخصی‌سازی شده برای بیماران دیابتی و فشارخونی به صورت مداوم در حال اجراست.

همچنین پوشش ۸۶ درصدی مکمل‌یاری با مگادوز ویتامین A برای کودکان، گام مهمی در پیشگیری از کمبودهای ریزمغذی‌ها بود.

**چه اقداماتی برای کاهش هزینه‌های دندانپزشکی مردم انجام شده است؟

دکتر گلشائیان: خدمات دندانپزشکی در شبکه بهداشت با رویکرد «پیشگیری‌محور» ارائه می‌شود. ما در مجموع نزدیک به ۴۰ هزار خدمت دندانپزشکی (شامل ترمیم، فیشورسیلانت، جرم‌گیری را به جامعه هدف، به ویژه دانش‌آموزان و مادران باردار ارائه دادیم.

نکته قابل توجه، استفاده از کلینیک‌های سیار دندانپزشکی برای دسترسی مناطق کم‌برخوردار بود. همچنین در طرح‌های پیشگیرانه، با اجرای موفقیت‌آمیز وارنیش فلورایدتراپی برای بیش از ۶۷ درصد دانش‌آموزان ابتدایی و کودکان ۳ تا ۶ سال، توانستیم از بسیاری از پوسیدگی‌های دندانی در آینده جلوگیری کنیم که در بلندمدت، بار مالی و جسمی سنگینی را از دوش خانواده‌ها و نظام سلامت برمی‌دارد.

**برنامه‌های شما برای ارتقای سلامت جسمی و روانی دانش‌آموزان چه مواردی است؟

دکتر گلشائیان: مدرسه، بهترین بستر برای نهادینه‌سازی رفتارهای بهداشتی است. ما با پوشش ۹۶.۳ درصدی مراقبت‌های بهداشتی نوجوانان، نظام پایش دقیقی داریم. اجرای "زنگ آفتاب" در مدارس با هدف تأمین ویتامین D برای پیشگیری از بیماری‌های خودایمنی مانند MS، یک اقدام نوآورانه و پیشگیرانه است.

همچنین برنامه مکمل‌یاری (آهن و ویتامین D) در تمامی مدارس متوسطه استان به صورت ساختارمند اجرا شد. طراحی پرسشگری آنلاین (پرس‌لاین) برای مدیران مدارس برای افزایش حساسیت آنان به موضوع سلامت، باعث شد تا همکاری مدارس با تیم‌های سلامت به حداکثر برسد.

آموزش بلوغ و تمرینات کششی نیز در راستای سلامت جسمی و روانی این نسل به‌صورت مستمر نظارت می‌شود.

**درباره تست آزمایشگاهی می فرمایید؟

دکتر گلشائیان: فرآیند تبدیل آزمایشگاه‌های قدیمی به «مراکز نمونه‌گیری استاندارد» را در نقاط مختلف استان (سامن، آورزمان، مهاجران، فرسفج و سیمین) با موفقیت انجام دادیم.

در حال حاضر با پذیرش بیش از ۳۰۹ هزار مراجعه‌کننده و ثبت رکورد یک میلیون و ۶۱۹ هزار تست آزمایشگاهی در سال، این شبکه با دقت بالا فعال است.

همچنین با هوشمندسازی فرآیندها و تامین تجهیزات رصد حمل‌ونقل نمونه‌ها (شامل سامانه‌های GIS و GPS)، امنیت و سرعت انتقال نمونه‌های بیولوژیک از دورترین نقاط استان به مراکز تخصصی را به استانداردهای کشوری نزدیک کرده‌ایم.

** برای تقویت نظام پیشگیری از خودکشی در استان چه ساختارهای ویژه‌ای طراحی شده است؟

دکتر گلشائیان: پیشگیری از خودکشی یک موضوع چندوجهی است و ما به آن به چشم یک "نظام مراقبت یکپارچه" نگاه می‌کنیم. برای کاهش فوت ناشی از خودکشی، سلسله‌مراتب منظمی از اقدامات عملیاتی شده است.

علاوه بر تشکیل کمیته‌های درون‌بخشی دانشگاهی، کمیته‌های بین‌بخشی را با حضور دستگاه‌های انتظامی، قضایی، بهزیستی و آموزش‌وپرورش فعال کردیم همچنین مهم‌ترین اقدام ما "استقرار سامانه ثبت و پایش موارد اقدام به خودکشی" بود تا بتوانیم تحلیل داده‌محور از روندها داشته باشیم.

معاونت بهداشتی تنها به ثبت اکتفا نکرد بلکه جلسات «موردکاوی» (Case Review) را برای شناسایی دقیق عوامل خطر و محافظت‌کننده برگزار کردیم. همچنین با برگزاری کارگاه‌های تخصصی برای پزشکان در خصوص مداخلات بالینی و برگزاری همایش‌های آگاهی‌بخشی عمومی (مانند همایش گیان نهاوند)، تلاش کردیم حساسیت جامعه و کادر درمان را بالا ببریم.

مهم‌ترین بخش، مراقبت پس از اقدام است از این رو ما نظامی را برای پیگیری افرادی که سابقه اقدام به خودکشی داشته‌اند، تقویت کردیم تا با مراقبت‌های مستمر، ریسک اقدام مجدد را به حداقل برسانیم.

** برای ارائه خدمات سلامت روان راه اندازی مرکز سراج دنبال می شد بنابراین هم اینک وضعیت راه‌اندازی این مرکز در ملایر به چه مرحله‌ای رسیده است؟

دکتر گلشائیان: مرکز «سراج» (سلامت روان اجتماعی) نماد گذار از روان‌پزشکی بیمارستان‌محور به سمت «سلامت روان جامعه‌نگر» است. با هدف ارائه خدمات تخصصی، یکپارچه و در دسترس، مرکز سراج ملایر با طی کردن مراحل زیر به مرحله عملیاتی رسیده است.

از رایزنی‌های اولیه با فرمانداری و نهادهای محلی شروع کردیم تا هم‌افزایی لازم ایجاد شود، تامین مکان فیزیکی مناسب، خرید و آماده‌سازی تجهیزات تخصصی و از همه مهم‌تر، سازماندهی نیروی انسانی متخصص، گام‌های اجرایی ما بود.

اکنون این مرکز آماده است تا با رویکردی متفاوت، خدمات سلامت روان را در بافت جامعه به مردم ارائه دهد تا بیماران بتوانند با حفظ ارتباط با خانواده و جامعه، خدمات درمانی و حمایتی دریافت کنند.

**در شرایط بحران، حوادث و جنگ‌ها، سلامت روان جامعه به‌شدت تهدید می‌شود. نقش خطوط ملی پاسخگویی شما در این شرایط چگونه تعریف شده است؟

دکتر گلشائیان: در شرایط بحران، دسترسی" مهم‌ترین فاکتور است. ما با بهره‌گیری از سامانه ۴۰۳۰ و خط ۱۹۰ یک شبکه حمایت روانی از راه دور ایجاد کردیم که حتی در زمان محدودیت تردد و شرایط اضطراری، تعطیل‌ناپذیر است.

برای حمایت روانی در شرایط جنگی، تیم‌های ما با هدف کاهش اضطراب، ترس و پیامدهای روانی ناشی از شرایط جنگی و سوانح، به‌صورت تخصصی به تماس‌ها پاسخ می‌دهند.

همچنین به منظور مدیریت استرس، کارشناسان این مرکز با ارائه راهکارهای اولیه برای کنترل تنش و تنظیم هیجانات، افرادی را که نیازمند مداخلات عمیق‌تر درمانی هستند، از طریق یک "زنجیره ارجاع" به مراکز تخصصی حضوری هدایت می‌کنند.

خطوط ۴۰۳۰ و ۱۹۰ نه تنها برای بزرگسالان، بلکه برای حمایت از کودکان، نوجوانان و خانواده‌های در معرض آسیب، آموزش‌های کاربردی ارائه می‌دهد. در واقع، این سامانه‌ها به "گوش شنوای نظام سلامت" تبدیل شده‌اند تا با رصد تماس‌های مرتبط با بحران، نیازهای واقعی روانی جامعه را شناسایی کرده و برای آن برنامه‌ریزی داشته باشند.