در این گزارش به گفت‌وگوی تخصصی با خانم ستاره اصفهانی‌نیا، دانشجوی پژوهشگر و دانشجوی داروسازی دانشکده داروسازی و نیز بررسی یکی از پژوهش‌های انجام‌شده در حوزه نانوپزشکی پرداخته‌ایم.

خانم اصفهانی‌نیا لطفا بفرمایید در چه حوزه‌ای از داروسازی فعالیت پژوهشی داشته‌اید و چرا آن حوزه را انتخاب کردید؟ 

فعالیت پژوهشی من عمدتاً در حوزه فارماسیوتیکس بوده است. انتخاب این حوزه بیش از هر چیز ناشی از علاقه شخصی من به طراحی و بهینه‌سازی اشکال دارویی و تأثیر مستقیم آن بر افزایش اثربخشی درمان‌ها بوده است.

 موضوع یکی از پروژه‌های پژوهشی شما چه بود و چه نقشی در آن داشتید؟

موضوع یکی از پروژه‌های پژوهشی من طراحی و ارزیابی نانوامولسیون ماینوکسیدیل برای درمان آلوپسی بود. در این پروژه، به‌عنوان نویسنده اول مقاله نقش اصلی در طراحی مطالعه، انجام آزمایش‌ها، تحلیل داده‌ها و نگارش مقاله را بر عهده داشتم.

مهم‌ترین یافته پژوهش شما چه بود و چه تأثیری دارد؟

  مهم‌ترین یافته این پژوهش، افزایش اثربخشی درمانی ماینوکسیدیل در قالب نانوامولسیون نسبت به فرم تجاری موجود بود که می‌تواند منجر به بهبود پاسخ درمانی بیماران و توسعه فرمولاسیون‌های مؤثرتر در درمان آلوپسی شود..

چگونه بین درس‌های داروسازی و فعالیت‌های پژوهشی خود زمان‌بندی می‌کنید؟

برای ایجاد تعادل بین تحصیل و پژوهش، معمولاً روزهای تعطیل را به مطالعه دروس دانشگاهی اختصاص می‌دادم تا در طول هفته بتوانم با تمرکز بیشتری به فعالیت‌های پژوهشی بپردازم.  

تجربه کار گروهی شما در یک پروژه پژوهشی چگونه بوده است؟

 تجربه کار گروهی برای من بسیار ارزشمند بوده و شامل رشد تیمی، تقسیم مسئولیت‌ها، تعامل سازنده و استفاده بهینه از زمان در جهت پیشبرد اهداف پژوهش بوده است.

 در یک تیم پژوهشی چه نقشی را ترجیح می‌دهید و چرا؟

به نظر من، حضور مؤثر در یک تیم پژوهشی و دستیابی به هدف مشترک بسیار مهم‌تر از نقش فردی مشخص است و ترجیح می‌دهم در فضایی همکاری‌محور فعالیت داشته باشم.

 اگر نتایج پژوهش با انتظارات اولیه در تضاد باشد، قدم بعدی شما چیست؟

در چنین شرایطی، ابتدا به بازبینی دقیق روش‌شناسی، داده‌ها و فرضیات اولیه می‌پردازم و در صورت نیاز، طراحی مطالعه یا فرضیه‌ها را اصلاح می‌کنم تا به درک علمی دقیق‌تری دست یابم.

اگر بخواهید پروژه قبلی خود را دوباره طراحی کنید، چه تغییری در آن ایجاد می‌کنید؟

 در صورت طراحی مجدد پروژه، احتمالاً دامنه ارزیابی‌ها را گسترش داده و مطالعات تکمیلی بیشتری برای بررسی عمیق‌تر اثرات فرمولاسیون انجام می‌دادم.

چه تفاوتی میان یک فرضیه خوب و یک فرضیه ضعیف وجود دارد؟

 یک فرضیه خوب مشخص، قابل آزمون، مبتنی بر شواهد علمی و دارای چارچوب منطقی روشن است، در حالی که فرضیه ضعیف فاقد وضوح، پشتوانه علمی یا قابلیت بررسی تجربی است.

در آینده قصد دارید در چه زمینه‌ای پژوهش را ادامه دهید؟

در آینده نیز ترجیح می‌دهم فعالیت‌های پژوهشی خود را در حوزه فارماسیوتیکس ادامه دهم و دانش خود را در این زمینه گسترش دهم.

 هدف نهایی شما از فعالیت پژوهشی چیست؟ادامه تحصیل، صنعت یا تدریس؟

هدف نهایی من از فعالیت‌های پژوهشی، ورود و پیشرفت در صنعت داروسازی و به‌کارگیری نتایج پژوهش در حل مسائل عملی و توسعه محصولات دارویی موثر است.

بررسی پژوهش یک پژوهش در حوزه نانوپزشکی:

این پژوهش از نظر نوآوری در مرز فناوری‌های پیشرفته قرار دارد، اما با چالش‌های مهم بیولوژیکی و ایمنی مواجه است. یکی از نقدهای اساسی، سمیت ساختاری نانولوله‌های کربنی به‌ویژه نوع چنددیواره است که به‌دلیل شباهت به الیاف آزبست می‌تواند موجب التهاب مزمن و پاسخ‌های ایمنی شدید در بافت حساس مغز شود.

از سوی دیگر، عبور از سد خونی– مغزی (BBB) همچنان یک چالش اساسی است؛ بسیاری از مطالعات مکانیسم عبور را به‌روشنی مشخص نمی‌کنند و در مواردی احتمال آسیب به یکپارچگی سد مطرح است که از نظر درمانی قابل قبول نیست.

همچنین، پاکسازی زیستی ضعیف نانولوله ها و احتمال تجمع بلندمدت آن‌ها در مغز یا کبد، نگرانی جدی از نظر ایمنی ایجاد می‌کند. در نهایت، باقی‌ماندن فلزات کاتالیزوری مورد استفاده در سنتز آنها می‌تواند منبع سمیت باشد و تفسیر نتایج را با ابهام مواجه کند.

در صورت تضاد نتایج با انتظارات اولیه:

در صورتی که دارو به بافت مغز نرسد یا سمیت فراتر از حد مجاز باشد، گام‌های بعدی شامل:

باز ارزیابی ویژگی‌های فیزیک و شیمیایی نانو حامل (اندازه، بار سطحی و پایداری در سرم)

بررسی قدرت پیوند دارو–حامل و الگوی رهایش دارو:

ارزیابی مسیرهای جایگزین تجویز مانند تزریق داخل‌بینی برای دور زدن سد خونی–مغزی

تغییر مدل‌های آزمایشگاهی یا حیوانی برای تطبیق بهتر با شرایط فیزیولوژیک واقعی

 بازطراحی پیشنهادی پروژه در صورت طراحی مجدد پروژه، برای افزایش ایمنی و کارایی:

استفاده از نانولوله‌های کوتاه و عامل‌دار شده (مانند PEGylation) جهت کاهش سمیت

طراحی ساختارهای تخریب‌پذیر زیستی برای جلوگیری از تجمع بلندمدت

به‌کارگیری سیستم هدف‌گیری دوگانه (عبور از BBB و شناسایی سلول توموری)

و در صورت تداوم چالش‌های ایمنی، جایگزینی نانولوله های کربنی با نانوذرات با سمیت کمتر مانند Carbon Dots یا نانوذرات لیپیدی

 تفاوت فرضیه پژوهشی قوی و ضعیف:

در نانوپزشکی، یک فرضیه قوی باید اختصاصی، قابل اندازه‌گیری و مکانیسم‌محور باشد.

فرضیه‌های کلی و فاقد چارچوب مکانیکی، قدرت آزمون‌پذیری پایینی دارند. در مقابل، فرضیه‌ای که نوع نانوحامل، هدف مولکولی، شاخص کمی و مسیر اثر را مشخص کند، مبنای یک پژوهش معتبر و قابل دفاع در مصاحبه علمی محسوب می‌شود.