بازخوانی علمی آثار ابنسینا؛ از کالبد انسان تا کالبد فلسفه
استاد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران، از مراحل پایانی تصحیح و انتشار جلد سوم کتاب قانون ابنسینا خبر داد.
به گزارش وبدا همدان، دکتر نجفقلی حبیبی، در همایش «از شفا تا قانون» گفت: این جلد که مفصلترین بخش این اثر پنججلدی است، بدن انسان را از سر تا پا تشریح کرده و به بیماریها و روشهای درمانی هر عضو میپردازد. به گفته او، تنها بخش مربوط به چشم بیش از ۳۵۰ صفحه را در بر میگیرد و حتی بیماریهای روانی نیز با دقتی خاص بررسی شدهاند.
وی افزود: در فرایند تصحیح، از نسخههای خطی معتبر قرون پنجم تا هشتم هجری بهره بردهام که یکی از مهمترین آنها نسخهای کمیاب از آذربایجان است. این نسخهها بهمراتب دقیقتر از ترجمههای پرخطای انگلیسی هستند. حبیبی ساختار کتاب قانون را متشکل از پنج بخش دانست و گفت: جلد اول آن به مباحثی چون هوا، تغذیه، سفر، مشاغل و تأثیرات آنها بر سلامت میپردازد.
وی با تأکید بر نگاه جامعنگر ابنسینا به پزشکی اظهار کرد: نزد او، درمان بیماریها تنها بخشی از پزشکی است؛ بلکه شناخت محیط، روحیه بیمار، بهداشت عمومی و اخلاق پزشکی نیز بخشهایی مهم از این علم به شمار میآیند. به همین دلیل، کتاب قانون تا سدهها در دانشگاههای معتبر اروپایی تدریس میشده است.
در پایان، وی با اشاره به جلسات علمی سحرگاهی ابنسینا با شاگردانش، خواستار توجه مسئولان فرهنگی به انتشار جهانی نسخه تصحیحشده این اثر شد و گفت: قانون سرمایهای برای ایران و جهان اسلام است و باید با دقت علمی در اختیار علاقهمندان جهانی قرار گیرد.
ریاضیات، حلقه مغفول در منظومه فلسفی ابنسینا
در ادامه این همایش، دکتر معصومی همدانی، استاد بازنشسته مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، به نقش ریاضیات در نظام فلسفی ابنسینا پرداخت و گفت: او نخستین فیلسوف اسلامی است که کوشیده تمامی شاخههای فلسفه را در یک منظومه منسجم گردآورد؛ کاری که حتی در سنت یونانی نیز سابقه نداشته است.
وی با اشاره به تقسیمبندی فلسفه به نظری و عملی افزود: بخش نظری در اندیشه ابنسینا سه شاخه دارد—طبیعیات، ریاضیات و الهیات—که هرکدام بر اساس رابطهشان با ماده تعریف میشوند. برخلاف پیشینیان همچون فارابی و کندی، ابنسینا ریاضیات را بخشی اساسی از فلسفه میدانست و آن را در آثار اصلیاش همچون شفا، نجات و دانشنامه علائی وارد کرده است.
معصومی همدانی ادامه داد: در کتاب شفا، بخش ریاضیات حتی از الهیات حجیمتر است و دربرگیرنده خلاصهای از آثار بزرگی مانند اصول اقلیدس و کتابهای نیکوماخوس است. گرچه ابنسینا نوآوری خاصی در ریاضیات نداشته، اما تلاش او برای ادغام ریاضی در نظام فلسفی، گامی مؤثر در تاریخ فلسفه اسلامی محسوب میشود.
او تأکید کرد که این وجه از کارنامه ابنسینا هنوز جایگاه شایسته خود را در میان پژوهشگران نیافته است. در بسیاری از چاپها، بخش ریاضیات یا ناقص است یا حذف شده. وی در پایان ابراز امیدواری کرد که با انتشار نسخههای انتقادی از آثار ریاضی ابنسینا، بهویژه در مراکزی چون آلمان، این جنبه کمتر دیدهشده از میراث او نیز احیا شود.
نظر دهید